CucDai.comCực Đại
Trò chơi ước lượng cho trẻ và cả nhà

Bảng ước lượng của cả nhà: cách lập, câu hỏi mỗi tuần và cách ghi không chấm điểm

Cách lập một bảng ước lượng dán tủ lạnh: mỗi tuần một câu hỏi, ai cũng ghi con số đoán và lý do, cuối tuần đo thật; kèm 12 câu hỏi mẫu và cách ghi.

Vietnamese family of four standing around a refrigerator door covered with blank sticky notes, father holding a pen, seen from behind in a small kitchen, soft evening light

Bảng ước lượng của cả nhà là một tờ giấy dán ở chỗ ai cũng đi qua, mỗi tuần ghi một câu hỏi "bao nhiêu", mỗi người viết con số đoán kèm một dòng lý do, cuối tuần cả nhà đo hoặc đếm thật rồi ghi kết quả bên cạnh. Bảng không có cột điểm và không có cột xếp hạng; chỉ có cột cách nghĩ và cột "lần sau mình sẽ".

Khác với trò chơi một buổi, bảng hằng tuần tạo thói quen. Sau vài tháng, trẻ quen hỏi "cái này khoảng bao nhiêu" trước khi đi tìm đáp án, và quen nói lý do cho con số của mình. Phần dưới hướng dẫn lập bảng, chọn câu hỏi theo mùa, mười hai câu hỏi mẫu, cách đọc kết quả mà không biến thành thi thố, và vài kiểu bảng cho nhà có trẻ chênh tuổi.

Lập bảng: một tờ giấy, năm cột, một chỗ treo

Bảng càng đơn giản càng sống lâu. Nhiều nhà làm bảng quá đẹp, nhiều ô màu, rồi bỏ sau hai tuần vì ngại ghi. Một tờ giấy khổ lớn kẻ tay là đủ, quan trọng là chỗ treo và ai phụ trách.

  • Cột câu hỏi: ghi câu hỏi của tuần, ngắn, có đơn vị rõ, ví dụ "Nhà mình dùng bao nhiêu quả trứng trong một tuần?".
  • Cột người đoán: tên từng người, kể cả ông bà và khách đến chơi nếu họ muốn.
  • Cột con số và khoảng: ghi con số đoán và khoảng "từ … đến …". Trẻ nhỏ chỉ cần ghi một con số.
  • Cột vì sao: một dòng lý do, trẻ chưa viết được thì nói cho người lớn ghi giúp.
  • Cột kết quả và "lần sau mình sẽ": con số đo thật, và một câu ngắn về cách nghĩ lần sau.
  • Chỗ treo: cửa tủ lạnh, cạnh bàn ăn hoặc cửa phòng trẻ, nơi cả nhà đi qua mỗi ngày.
  • Người phụ trách: mỗi tuần một người ra câu hỏi, luân phiên, kể cả trẻ.

Cột "vì sao" là trái tim của bảng. Một con số không có lý do thì dù trúng cũng không học được gì. Một con số lệch mà lý do rõ ràng thì lần sau sửa được. Khi người lớn cũng viết lý do của mình, trẻ thấy rằng người lớn cũng đoán, cũng lệch, và cũng phải nghĩ.

Mười hai câu hỏi mẫu cho ba tháng đầu

Câu hỏi tốt là câu đo hoặc đếm được trong nhà trong vòng một tuần, không tốn tiền, không nguy hiểm. Danh sách dưới đây chia theo loại để mỗi tháng có đủ kiểu câu: đếm, đo, thời gian và lượng dùng.

TuầnCâu hỏiLoạiCách kiểm cuối tuần
1Nhà mình dùng bao nhiêu quả trứng trong một tuần?Lượng dùngGiữ vỏ hộp trứng, đếm số chỗ trống
2Bức tường phòng khách dài bao nhiêu mét?ĐoKéo thước dây
3Cả nhà mở cửa tủ lạnh bao nhiêu lần một ngày?ĐếmMỗi lần mở đánh một vạch lên giấy dán cửa
4Đi bộ từ nhà tới chợ mất bao nhiêu phút?Thời gianBấm giờ một lần đi
5Có bao nhiêu cuốn sách trên kệ?ĐếmĐếm một ngăn rồi đếm hết để so
6Một bao gạo nhà mình ăn được mấy ngày?Lượng dùngGhi ngày mở bao và ngày hết
7Chậu cây ngoài ban công cao thêm bao nhiêu xăng-ti-mét sau một tuần?ĐoĐánh dấu vạch trên que cắm cạnh chậu
8Bao nhiêu hạt trong một quả bưởi hoặc quả dưa hấu?ĐếmBổ ra đếm khi ăn
9Nồi cơm của nhà nấu được bao nhiêu bát?Lượng dùngĐếm bát khi xới
10Nước trong bình nước lọc hết sau mấy ngày?Lượng dùngGhi ngày thay bình
11Bao nhiêu bước từ cửa phòng ngủ tới cửa chính?ĐếmMỗi người tự đi đếm
12Cả nhà ngủ tổng cộng bao nhiêu giờ một đêm?Thời gianGhi giờ đi ngủ và giờ dậy một đêm

Câu hỏi tuần 3 thường gây bất ngờ nhất, vì ai cũng đoán thấp hơn nhiều so với số vạch thật. Câu tuần 12 là dịp để cộng giờ phút: mỗi người ngủ khoảng mấy tiếng, cộng cả nhà lại. Đừng ngại lặp lại câu hỏi sau vài tháng; trẻ sẽ tự so với con số lần trước.

Một tuần mẫu: nhà anh Quang ở Bắc Ninh và câu hỏi về trứng

Câu hỏi tuần đầu của nhà anh Quang: "Nhà mình dùng bao nhiêu quả trứng trong một tuần?". Bé Thảo lớp 2 đoán 7 quả, lý do "mỗi ngày một quả". Anh Tú lớp 6 đoán 15 quả, lý do "sáng nào cũng có người ăn trứng, cuối tuần mẹ làm bánh". Mẹ đoán 18, khoảng từ 14 đến 22, lý do "ba bữa sáng trứng ốp mỗi bữa bốn quả, thêm món trứng rán và bánh". Bố đoán 10.

Cả tuần, mẹ giữ vỏ hộp. Tối chủ nhật đếm được 20 quả. Thay vì nói ai gần nhất, cả nhà đọc cột "vì sao". Lý do của Thảo đúng hướng nhưng tính mỗi ngày một quả cho cả nhà, trong khi bữa trứng ốp mỗi người một quả. Lý do của mẹ chi tiết nhất, nên khoảng của mẹ chứa được con số thật. Bố nhận là đoán theo cảm giác, không nghĩ tới bánh.

Cột "lần sau mình sẽ" của Thảo ghi: "đếm số người ăn". Của anh Tú: "nhớ cả món mẹ nấu buổi tối". Hai câu này đáng giá hơn bất kỳ điểm số nào, vì đó là cách chia câu hỏi lớn thành câu nhỏ, đúng kiểu ước lượng người lớn vẫn làm khi đi chợ hay lên kế hoạch.

Tuần đó cũng phát hiện một chuyện ngoài lề: nhà dùng trứng nhiều hơn mẹ nghĩ, nên lần đi chợ sau mẹ mua hai hộp thay vì một. Bảng ước lượng đôi khi cho ra những con số có ích cho việc nhà, và trẻ thấy con số của mình có tác dụng thật.

Đọc kết quả mà không biến thành cuộc thi

Không có cột điểm, không ghi người thắng. Khi có điểm, trẻ nhỏ thua liên tục sẽ thôi chơi, còn trẻ lớn thắng liên tục sẽ chỉ đoán cho trúng mà bỏ qua việc nghĩ. Bảng chỉ ghi con số, lý do và kết quả.

Hỏi "khoảng có chứa con số thật không". Khoảng rộng quá thì luôn đúng mà chẳng có ích, khoảng hẹp quá thì hay trượt. Sau vài tuần, trẻ tự tìm được độ rộng vừa phải. Đây là một kỹ năng thật mà nhiều người lớn chưa có.

Nói về lệch theo tỉ lệ, với trẻ lớn. Lệch 5 quả trứng trên 20 quả là lệch một phần tư; lệch 5 cuốn sách trên 200 cuốn là rất nhỏ. Trẻ lớp 5 trở lên hiểu được rằng cùng một con số lệch có ý nghĩa khác nhau tùy độ lớn.

Khen cách nghĩ cụ thể. Thay vì "con giỏi quá", nói "con nhớ tính cả bánh mẹ làm, cái đó làm con số của con sát hơn". Lời khen cụ thể cho trẻ biết nên làm lại điều gì.

Người lớn nhận mình lệch. Bố mẹ đoán lệch mà vui vẻ nói ra, trẻ sẽ hiểu lệch là bình thường. Đó là bài học về sai số quý hơn cả bảng.

Bảng cho nhà có trẻ chênh tuổi

Nhà có một bé 5 tuổi và một anh 12 tuổi thì một câu hỏi khó dùng chung. Có hai cách. Cách thứ nhất là cùng câu hỏi, khác cách trả lời: bé trả lời bằng so sánh "nhiều hơn mười hay ít hơn mười", anh trả lời bằng con số và khoảng. Cách thứ hai là hai câu hỏi cùng chủ đề: bé đoán số quả cam trong rổ, anh đoán cả tuần nhà ăn bao nhiêu cân cam.

Với bé nhỏ, kết quả nên là thứ nhìn thấy được, ví dụ xếp những quả trứng đã dùng thành hàng, vỏ hộp chồng lên nhau, que kem đã ăn xếp cạnh nhau. Nhìn được hàng dài hay ngắn giúp trẻ nhỏ cảm nhận số lượng tốt hơn con số viết.

Với trẻ lớn, thêm phần "ước lượng tiếp": từ số trứng một tuần, đoán một năm. Một năm có khoảng 52 tuần, 20 quả một tuần thì khoảng 1.040 quả một năm, làm tròn khoảng một nghìn quả. Hỏi tiếp: "Một nghìn quả trứng xếp sát nhau thành hàng thì dài khoảng bao nhiêu mét?". Nếu mỗi quả nằm ngang dài khoảng 6 cm thì hàng dài khoảng 60 m. Câu hỏi nhỏ trong bếp dẫn tới cảm nhận số lớn.

Giữ cho hai con cùng tham gia một bảng, không làm hai bảng riêng. Trẻ nhỏ thích được ghi tên cạnh anh chị, trẻ lớn thích giải thích cho em. Bảng chung là chỗ hai con nói chuyện với nhau bằng con số.

Giữ bảng sống qua nhiều tháng

Bảng thường chết vào tuần thứ ba hoặc thứ tư, khi hết hứng và không ai nhớ ra câu hỏi. Vài cách giữ nhịp. Gắn bảng với một khoảnh khắc cố định trong tuần, ví dụ bữa tối chủ nhật là lúc đọc kết quả và ra câu hỏi mới. Mỗi tuần một người ra câu hỏi, đến lượt trẻ thì trẻ thường nghĩ ra những câu rất lạ, như "con mèo ngủ mấy tiếng một ngày", và nhờ vậy cả nhà còn tò mò.

Lưu bảng cũ chứ đừng vứt. Gập lại kẹp vào một bìa hồ sơ. Sau ba tháng, mở bìa ra đọc lại cột "vì sao" của tháng đầu và tháng thứ ba, trẻ sẽ thấy lý do của mình dài hơn, cụ thể hơn. Đó là bằng chứng tiến bộ mà không cần điểm số nào. Nếu muốn, chụp ảnh bảng mỗi tuần trước khi gỡ xuống, sau một năm cả nhà có một cuốn album nhỏ những con số của chính mình, thứ trẻ lớn lên đọc lại thường thấy rất buồn cười và rất thân thương.

Những điều không cần làm. Không cần mua bảng từ tính hay thẻ in sẵn. Không cần câu hỏi nào có đáp án trên mạng, vì điều quý là con số của chính nhà mình. Không cần bắt trẻ chơi khi trẻ không muốn; một tuần bỏ trống không sao, tuần sau chơi tiếp.

Khi trẻ đã quen, có thể mở rộng ra ngoài nhà: câu hỏi về lớp học, về xóm, về chuyến đi chơi. Nhưng giữ quy tắc cũ: kiểm được bằng cách đo hoặc đếm, không cần tra số liệu ở đâu, và luôn có cột "vì sao".

Câu hỏi thường gặp

Bảng ước lượng gia đình nên có những cột nào?

Đủ dùng là năm cột: câu hỏi, người đoán, con số kèm khoảng, lý do vì sao, và kết quả kèm câu lần sau mình sẽ làm gì. Không cần cột điểm hay cột xếp hạng.

Mỗi tuần nên hỏi mấy câu?

Một câu mỗi tuần là vừa. Nhiều câu cùng lúc khiến việc đo đếm cuối tuần thành gánh nặng và bảng dễ bị bỏ. Một câu hỏi tốt, đo được trong nhà, giữ được hứng thú lâu hơn.

Câu hỏi thế nào thì hợp với bảng ước lượng?

Câu hỏi đo hoặc đếm được trong nhà trong vòng một tuần, có đơn vị rõ, không tốn tiền và không nguy hiểm. Ví dụ số trứng dùng trong tuần, chiều dài bức tường, số lần mở tủ lạnh một ngày.

Trẻ chưa biết viết có tham gia được không?

Được. Trẻ nói con số và lý do, người lớn ghi giúp. Với trẻ nhỏ, cho trả lời bằng so sánh nhiều hơn hay ít hơn một con số quen, và cho xem kết quả bằng vật xếp thành hàng.

Làm sao để anh chị em không so ai đoán giỏi hơn?

Không ghi người thắng, không có điểm. Đọc kết quả bằng cách bàn lý do và câu lần sau mình sẽ của từng người. Người lớn cũng đoán và vui vẻ nhận mình lệch để trẻ thấy lệch là bình thường.

Có nên lưu lại các bảng cũ không?

Nên lưu. Sau vài tháng, đọc lại cột lý do của những tuần đầu và so với hiện tại, trẻ thấy cách nghĩ của mình đã cụ thể hơn. Đó là cách nhìn tiến bộ không cần điểm số.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138