CucDai.comCực Đại
Con số trong vũ trụ và thế giới vi mô

Trái Đất to đến đâu: chu vi 40.000 km và đi bộ một vòng mất bao lâu

Chu vi Trái Đất khoảng 40.000 km: đi bộ mỗi ngày 8 tiếng mất gần 3 năm. Núi cao nhất trên quả bóng rổ chỉ dày như tờ giấy. Cách tính và cách tự đo độ cong.

Young man standing on a quiet beach at dusk looking at a fishing boat vanishing on the horizon, shot from behind at shoulder height, calm sea

Trái Đất có bán kính khoảng 6.400 km và chu vi đường xích đạo khoảng 40.000 km; một người đi bộ 8 tiếng mỗi ngày với tốc độ 5 km mỗi giờ cần khoảng 1.000 ngày, gần 3 năm, để đi hết một vòng. Thế nhưng nếu thu Trái Đất còn bằng quả bóng rổ, đỉnh núi cao nhất chỉ nhô lên chưa tới hai phần mười milimet, mỏng như một tờ giấy.

Hai cảm giác ấy, vừa rộng mênh mông vừa nhẵn đến bất ngờ, đều đúng. Phần dưới đây tính chu vi từ bán kính, đổi ra thời gian đi bộ và đi xe, ước lượng khoảng cách tới chân trời khi đứng trên bãi biển và nhắc lại cách người xưa đo được cả Trái Đất chỉ bằng bóng nắng và một quãng đường.

Từ bán kính 6.400 km ra chu vi, diện tích và thể tích

Chu vi đường tròn bằng 2 nhân 3,14 nhân bán kính. Với bán kính khoảng 6.400 km, chu vi ra khoảng 40.200 km, thường làm tròn là 40.000 km. Con số tròn này không phải trùng hợp: đơn vị mét ban đầu được định nghĩa dựa trên kích thước Trái Đất, sao cho một phần tư kinh tuyến dài mười triệu mét.

Diện tích bề mặt quả cầu bằng 4 nhân 3,14 nhân bán kính bình phương. Tính với 6.400 km ra khoảng 515 triệu km vuông. Các tài liệu thường ghi khoảng 510 triệu km vuông vì Trái Đất hơi dẹt ở hai cực và bán kính trung bình nhỏ hơn 6.400 km một chút. Chênh lệch này là ví dụ hay về làm tròn: bán kính làm tròn lên chưa tới một phần trăm, diện tích đã lệch khoảng một phần trăm.

Thể tích bằng bốn phần ba nhân 3,14 nhân bán kính lập phương, ra khoảng 1,1 nghìn tỷ km khối. Con số này ít dùng trong đời thường nhưng đáng nhớ để thấy kích thước tăng theo lập phương nhanh đến đâu: bán kính tăng gấp đôi thì thể tích tăng tám lần.

Đi một vòng quanh xích đạo mất bao lâu

Giả sử có con đường đi được trọn vòng xích đạo dài khoảng 40.000 km, bằng phẳng, không phải vượt biển. Đây là phép tưởng tượng để cảm độ lớn, không phải lộ trình thật.

Cách điGiả địnhThời gian (khoảng)
Đi bộ5 km mỗi giờ, 8 giờ mỗi ngày1.000 ngày, gần 3 năm
Đạp xe15 km mỗi giờ, 8 giờ mỗi ngàykhoảng 330 ngày
Xe máy40 km mỗi giờ, 8 giờ mỗi ngày125 ngày, hơn 4 tháng
Máy bay chở khách900 km mỗi giờ, bay liên tụckhoảng 44 giờ, gần 2 ngày
Ánh sáng300.000 km mỗi giâykhoảng 0,13 giây

Cách tính mỗi dòng: lấy 40.000 chia cho quãng đường đi được mỗi ngày. Đi bộ 5 km mỗi giờ trong 8 giờ là 40 km mỗi ngày, 40.000 chia 40 ra 1.000 ngày. Đạp xe 15 km mỗi giờ trong 8 giờ là 120 km mỗi ngày, 40.000 chia 120 ra khoảng 333 ngày.

Bảng cho thấy Trái Đất “to” hay “nhỏ” tùy phương tiện. Với đôi chân, nó là hành trình ba năm. Với máy bay, nó là hai ngày. Với ánh sáng, nó gần như không có kích thước.

Núi cao, biển sâu và máy bay trên quả bóng rổ

Thu Trái Đất còn bằng quả bóng rổ đường kính khoảng 24 cm, tức 240 mm. Mỗi km ngoài thật ứng với 240 chia 12.800, khoảng 0,019 mm. Nhân con số này với độ cao thật là ra độ cao trên quả bóng.

Độ cao hoặc độ sâu thậtKhoảngTrên quả bóng rổ (khoảng)
Đỉnh núi cao nhất thế giới8,8 km0,17 mm, dày như tờ giấy
Chỗ sâu nhất của đại dương11 km0,2 mm
Máy bay chở khách bay bằng10 km0,19 mm
Trạm vũ trụ quốc tế400 km7,5 mm, cỡ bề dày ngón tay út

Nếu sờ vào một quả bóng như vậy, bạn sẽ không cảm thấy núi hay rãnh biển nào; chúng mỏng hơn cả lớp hạt sần trên mặt bóng rổ thật. Lớp không khí nơi máy bay bay qua cũng chỉ dày cỡ một tờ giấy bọc quanh quả bóng. Hình ảnh này giải thích vì sao ảnh chụp Trái Đất từ xa trông như một quả cầu nhẵn bóng.

Bạn có thể tự làm thử: lấy một quả bóng bất kỳ, đo đường kính bằng milimet, chia cho 12.800 để biết mỗi km ngoài thật ứng với bao nhiêu milimet trên quả bóng, rồi nhân với độ cao của ngọn núi, của tầng mây hay của đường bay mà bạn muốn so. Với quả cam đường kính 80 mm, đỉnh núi cao nhất chỉ còn khoảng 0,055 mm, mỏng hơn một sợi tóc.

Ước lượng khoảng cách tới chân trời khi đứng trên bãi biển

Anh Tâm làm hướng dẫn viên ở Khánh Hoà hay được khách hỏi: “Chân trời ngoài kia cách bao xa?”. Có một công thức gần đúng rất gọn: khoảng cách tới chân trời, tính bằng km, xấp xỉ 3,57 nhân căn bậc hai của độ cao mắt tính bằng mét.

  1. Ước lượng độ cao mắt so với mặt nước. Người lớn đứng sát mép nước có mắt cao khoảng 1,7 mét.
  2. Lấy căn bậc hai của 1,7, được khoảng 1,3.
  3. Nhân với 3,57, được khoảng 4,7 km. Đó là khoảng cách tới chân trời khi đứng trên bãi cát.
  4. Lên tầng thượng một khách sạn cao khoảng 100 mét: căn bậc hai của 100 là 10, nhân 3,57 ra khoảng 36 km.
  5. Tự kiểm bằng quan sát: một con thuyền chạy ra xa sẽ khuất phần thân trước, còn phần cột buồm hay cabin vẫn thấy được thêm một lúc.

Công thức này lấy từ hình học của đường tiếp tuyến với quả cầu bán kính 6.400 km. Trong thực tế, không khí làm ánh sáng cong đi một chút nên chân trời có thể xa hơn đôi chút, vì vậy chỉ nên coi kết quả là ước lượng. Điều đáng nhớ là chân trời gần hơn nhiều người nghĩ: đứng trên bãi biển, bạn chỉ nhìn ra được chừng 5 km mặt nước.

Người xưa đo Trái Đất bằng bóng nắng như thế nào

Ý tưởng. Hơn hai nghìn năm trước, nhà học giả Eratosthenes làm việc ở thành phố Alexandria, Ai Cập, để ý rằng vào một trưa mùa hè, ở thành phố phía nam ánh nắng chiếu thẳng xuống đáy giếng, còn ở thành phố phía bắc cùng lúc đó cột đá vẫn có bóng nghiêng.

Góc nghiêng. Ông đo được bóng nắng ở thành phố phía bắc lệch khoảng 7,2 độ so với phương thẳng đứng. 7,2 độ bằng một phần năm mươi của vòng tròn 360 độ.

Quãng đường. Khoảng cách giữa hai thành phố được ước tính tương đương khoảng 800 km theo đơn vị ngày nay. Vì góc lệch là một phần năm mươi vòng, quãng đường cũng là một phần năm mươi chu vi.

Kết quả. 800 nhân 50 bằng 40.000 km, rất gần con số ta dùng ngày nay. Các nhà sử học vẫn còn tranh luận đơn vị đo thời đó dài bao nhiêu, nên độ chính xác thật của ông có thể kém hơn, nhưng phương pháp thì hoàn toàn đúng.

Bạn làm lại được không. Được, nếu hai nhóm ở hai tỉnh cách nhau theo hướng bắc nam cùng đo bóng của một cây que thẳng đứng vào đúng giữa trưa cùng một ngày. Chênh lệch góc càng lớn, kết quả càng đỡ sai số, nên hai điểm nên cách nhau vài trăm km trở lên.

Đường hầm xuyên tâm và Trái Đất nhìn từ Mặt Trăng

Hai câu hỏi tưởng tượng giúp cảm Trái Đất từ hai phía khác. Câu thứ nhất: nếu đào được một đường hầm thẳng xuyên qua tâm Trái Đất, đường hầm dài bằng đường kính, khoảng 12.800 km. Đi xe máy đều 40 km mỗi giờ không nghỉ mất 320 giờ, khoảng 13 ngày. Nếu bỏ qua không khí và nhiệt độ, chỉ thả rơi một vật thì theo tính toán vật lý phổ thông, vật sẽ rơi sang tới phía bên kia sau khoảng 42 phút. Đây thuần túy là bài toán tưởng tượng; lòng Trái Đất nóng và đặc đến mức không đường hầm nào tồn tại được.

Câu thứ hai: đứng trên Mặt Trăng nhìn về Trái Đất thì thấy nó to cỡ nào? Đường kính Trái Đất khoảng 12.800 km, đường kính Mặt Trăng khoảng 3.470 km, khoảng cách giữa hai bên như nhau. Vậy Trái Đất trên bầu trời Mặt Trăng rộng gấp khoảng 3,7 lần Mặt Trăng trên bầu trời của ta. Giơ thẳng tay ra, cầm một hạt đậu xanh ở đầu ngón: hạt đậu ấy che vừa cỡ Mặt Trăng tròn. Đứng trên Mặt Trăng, bạn cần gần bốn hạt đậu xếp cạnh nhau mới che hết bề ngang Trái Đất.

Hai hình ảnh này đặt cạnh nhau cho thấy cùng một hành tinh vừa đủ to để đi bộ ba năm không hết vòng, vừa đủ nhỏ để nằm gọn trong lòng bàn tay khi nhìn từ hàng xóm gần nhất của nó.

Những chỗ hay hiểu sai về kích thước Trái Đất

Kích thước Trái Đất xuất hiện nhiều trong bài học và tin tức, nhưng vài hình dung sai vẫn lặp lại:

  • Trái Đất không phải quả cầu tuyệt đối. Nó hơi phình ở xích đạo, nhưng độ dẹt rất nhỏ; nhìn bằng mắt từ ngoài vũ trụ vẫn thấy tròn.
  • Núi cao không làm Trái Đất “gồ ghề” ở thang hành tinh. Trên quả bóng rổ, đỉnh núi cao nhất chỉ dày như tờ giấy.
  • Chân trời không xa hàng trăm km khi đứng trên mặt đất. Từ bãi biển chỉ khoảng 5 km; muốn nhìn xa vài chục km phải lên cao.
  • Máy bay không bay “ngoài không gian”. Ở độ cao khoảng 10 km, máy bay vẫn bay sát mặt Trái Đất nếu tính theo tỉ lệ hành tinh.
  • Bán kính 6.400 km là số làm tròn. Dùng nó để cảm độ lớn là đủ; khi cần tính chính xác, hãy tra giá trị cụ thể trong sách giáo khoa hay tài liệu chuyên ngành.

Câu tự hỏi khi gặp một con số về Trái Đất: nó có khớp với chu vi khoảng 40.000 km và bán kính khoảng 6.400 km không? Một bài báo viết “đi vòng quanh Trái Đất 400.000 km” là đã nhầm một chữ số 0.

Câu hỏi thường gặp

Chu vi Trái Đất là bao nhiêu km?

Chu vi đường xích đạo vào khoảng 40.000 km, tính từ bán kính khoảng 6.400 km theo công thức 2 nhân 3,14 nhân bán kính. Chu vi đi qua hai cực ngắn hơn một chút vì Trái Đất hơi dẹt.

Đi bộ vòng quanh Trái Đất mất bao lâu?

Giả sử đi được trọn vòng xích đạo, mỗi ngày đi 8 giờ với tốc độ 5 km mỗi giờ, tức 40 km mỗi ngày, thì cần khoảng 1.000 ngày, gần 3 năm. Đây là phép tưởng tượng để cảm độ lớn.

Đứng trên bãi biển nhìn được chân trời xa bao nhiêu?

Với mắt cao khoảng 1,7 mét so với mặt nước, chân trời cách khoảng 4,7 km. Lên cao 100 mét thì nhìn xa khoảng 36 km. Không khí làm ánh sáng cong nhẹ nên con số thật có thể nhỉnh hơn.

Núi cao nhất thế giới so với Trái Đất cao cỡ nào?

Đỉnh núi cao khoảng 8,8 km, so với bán kính khoảng 6.400 km chỉ bằng khoảng một phần bảy trăm. Trên quả bóng rổ, nó nhô lên khoảng 0,17 mm, dày như một tờ giấy.

Diện tích bề mặt Trái Đất là bao nhiêu?

Tính với bán kính 6.400 km ra khoảng 515 triệu km vuông. Các tài liệu thường ghi khoảng 510 triệu km vuông vì dùng bán kính trung bình nhỏ hơn một chút. Cả hai con số đều đúng ở mức làm tròn.

Người xưa đo chu vi Trái Đất bằng cách nào?

Eratosthenes so bóng nắng giữa trưa ở hai thành phố, thấy lệch khoảng 7,2 độ, tức một phần năm mươi vòng tròn. Nhân quãng đường giữa hai nơi, khoảng 800 km, với 50 được khoảng 40.000 km.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138