CucDai.comCực Đại
Con số trong vũ trụ và thế giới vi mô

Ánh sáng Mặt Trời mất bao lâu tới Trái Đất: cách tự tính ra 8 phút 20 giây

Chia 150 triệu km cho 300.000 km mỗi giây ra khoảng 500 giây, tức 8 phút 20 giây. Bảng thời gian ánh sáng tới Mặt Trăng, Hỏa tinh, Mộc tinh và cách nhẩm.

Mother and young daughter sitting on a quiet beach at sunrise, their backs to the camera, watching the orange sun lift over calm sea, wide shot

Ánh sáng Mặt Trời mất khoảng 8 phút 20 giây để tới Trái Đất, vì quãng đường khoảng 150 triệu km chia cho tốc độ khoảng 300.000 km mỗi giây ra đúng khoảng 500 giây. Vậy tia nắng bạn thấy lúc này đã rời bề mặt Mặt Trời từ hơn tám phút trước; nếu Mặt Trời bỗng tắt, ta vẫn còn thấy nó sáng thêm chừng ấy thời gian.

Phép chia này là chìa khóa để tính cả loạt câu hỏi khác: ánh trăng đi mất bao lâu, lệnh điều khiển gửi tới Hỏa tinh trễ bao nhiêu, ánh sáng đi tới hành tinh xa nhất mất mấy giờ. Phần dưới đây làm từng bước, kèm bảng tra nhanh và mẹo nhẩm mà không cần máy tính.

Làm phép chia 150 triệu cho 300.000 từng bước

Hai con số đều lớn và cùng đơn vị km nên chỉ cần chia cho gọn. Cách sau đây dùng được cho học sinh lớp 6 trở lên, không cần máy tính.

  1. Viết hai số ra cho rõ: 150.000.000 km và 300.000 km mỗi giây.
  2. Gạch bớt năm chữ số 0 ở cả hai số. Còn 1.500 chia cho 3.
  3. 1.500 chia 3 được 500. Đơn vị là giây, vì km chia cho km mỗi giây ra giây.
  4. Đổi 500 giây ra phút: 500 chia 60 được 8, dư 20. Vậy là 8 phút 20 giây.
  5. Tự kiểm ngược: 500 giây nhân 300.000 km mỗi giây ra 150.000.000 km, đúng quãng đường ban đầu.

Chỗ học sinh hay vấp nằm ở bước gạch số 0: gạch không đều ở hai số là kết quả lệch đi mười lần hay trăm lần. Mẹo an toàn là đếm số chữ số 0 của từng số trước, ghi ra lề rồi mới gạch. Một chỗ vấp nữa là đổi 500 giây thành “5 phút” vì quen nghĩ một phút bằng một trăm giây. Phút luôn là 60 giây, không phải 100.

Bảng thời gian ánh sáng tới các nơi trong hệ Mặt Trời

Một đơn vị thiên văn, tức khoảng cách Trái Đất – Mặt Trời, ứng với khoảng 500 giây ánh sáng. Các khoảng cách dưới đây đều tính gần đúng và thay đổi theo vị trí các hành tinh trên quỹ đạo.

Quãng đườngKhoảng cách (khoảng)Ánh sáng mất (khoảng)
Một vòng quanh xích đạo Trái Đất40.000 km0,13 giây
Trái Đất tới Mặt Trăng384.000 km1,3 giây
Mặt Trời tới Trái Đất150 triệu km8 phút 20 giây
Trái Đất tới Hỏa tinh, lúc gần và lúc xatừ 0,5 đến 2,5 đơn vị thiên văntừ 4 đến 21 phút
Trái Đất tới Mộc tinh, lúc gần và lúc xatừ 4,2 đến 6,2 đơn vị thiên văntừ 35 đến 52 phút
Mặt Trời tới Hải Vương tinh30 đơn vị thiên vănhơn 4 giờ

Hỏa tinh và Mộc tinh có hai con số vì Trái Đất và hành tinh đó cùng chạy quanh Mặt Trời. Khi hai hành tinh ở cùng phía, chúng gần nhau; khi ở hai phía đối diện của Mặt Trời, chúng xa nhau thêm gần hai đơn vị thiên văn. Muốn kiểm một dòng, nhân số đơn vị thiên văn với 500 giây rồi đổi ra phút. Ví dụ Hỏa tinh lúc xa: 2,5 nhân 500 bằng 1.250 giây, chia 60 được khoảng 21 phút.

Trên mặt đất, ánh sáng gần như đến tức thì

Khi tính trong hệ Mặt Trời ta phải dùng phút và giờ, nhưng trên Trái Đất thì ánh sáng nhanh đến mức gần như không có độ trễ. Lấy 300.000 chia 40.000 được khoảng 7,5. Nghĩa là trong một giây, ánh sáng có thể đi quanh xích đạo hơn bảy vòng. Đó là lý do bạn bật công tắc thì đèn sáng ngay, và cuộc gọi video với người thân ở bên kia Trái Đất chỉ trễ chủ yếu do máy móc xử lý chứ không phải do đường đi của tín hiệu.

Có một trò thú vị dựa trên chính độ chênh giữa ánh sáng và âm thanh. Âm thanh trong không khí đi chậm hơn rất nhiều, chỉ khoảng 340 mét mỗi giây. Khi trời giông, tia chớp tới mắt gần như ngay lập tức, còn tiếng sấm đến sau. Đếm số giây từ lúc thấy chớp đến lúc nghe sấm rồi chia cho 3, bạn được khoảng cách tới chỗ sét đánh tính bằng km. Đếm được 6 giây thì sét ở cách khoảng 2 km, vì 6 nhân 340 ra khoảng 2.040 mét.

Phép đếm này là ước lượng, sai số một hai trăm mét là bình thường vì ta đếm giây bằng miệng. Nó không thay cho lời khuyên an toàn: nghe tiếng sấm là đã ở trong tầm có thể bị sét, nên vào nhà trước rồi mới đếm.

Một câu hỏi của trẻ và cách trả lời bằng con số

Câu hỏi. Bé Khoa sáu tuổi ở Đà Nẵng, đi tắm biển buổi sáng cùng mẹ, hỏi: “Nếu Mặt Trời tắt thì mình biết ngay không mẹ?”. Đây là cơ hội rất tốt để dùng con số 8 phút 20 giây, vì trẻ tò mò thật chứ không phải học cho bài kiểm tra.

Trả lời bằng thời gian quen thuộc. Thay vì nói 500 giây, mẹ thử nói: “Mình vẫn thấy nắng thêm khoảng thời gian bằng một tập phim hoạt hình ngắn, rồi mới thấy tối”. Một tập phim ngắn dài cỡ bảy tám phút là thước đo bé hiểu được.

Thêm một ý cho trẻ lớn hơn. Với học sinh cấp hai, mẹ kể thêm rằng theo hiểu biết vật lý hiện nay, ảnh hưởng hấp dẫn cũng lan đi với tốc độ ánh sáng, nên Trái Đất cũng chỉ “cảm thấy” sự thay đổi sau khoảng tám phút.

Không cần làm trẻ sợ. Nói rõ đây là câu hỏi tưởng tượng và Mặt Trời sẽ còn sáng trong một thời gian rất, rất dài. Mục đích là để trẻ thấy con số có ý nghĩa, không phải gieo lo lắng. Nếu bé hỏi tiếp, cứ khen câu hỏi hay và cùng bé đếm thử tám phút bằng đồng hồ bếp, cảm giác chờ đợi sẽ giúp bé nhớ con số lâu hơn mọi lời giảng.

Những chỗ hay nhầm về thời gian ánh sáng

Con số 8 phút 20 giây phổ biến đến mức hay bị dùng sai chỗ. Dưới đây là những nhầm lẫn gặp nhiều trong bài làm của học sinh và cả trên mạng xã hội.

  • Nhầm ánh trăng với ánh nắng. Ánh trăng là ánh sáng Mặt Trời phản chiếu, nhưng chặng cuối từ Mặt Trăng tới mắt ta chỉ mất khoảng 1,3 giây, không phải 8 phút.
  • Nghĩ thời gian này cố định. Quỹ đạo Trái Đất hơi dẹt, khoảng cách tới Mặt Trời dao động vài phần trăm trong năm, nên thời gian ánh sáng xê dịch chừng mười mấy giây quanh mức 500 giây.
  • Đổi 500 giây thành 5 phút. Lỗi đổi đơn vị này phổ biến hơn ta tưởng; luôn chia cho 60.
  • Dùng nhầm “năm ánh sáng” như một khoảng thời gian. Năm ánh sáng là quãng đường ánh sáng đi trong một năm, nên nó đo khoảng cách chứ không đo thời gian.
  • Cho rằng ánh sáng đi nhanh vô hạn. Trên Trái Đất ta không thấy độ trễ, nhưng điều đó chỉ vì quãng đường quá ngắn so với 300.000 km mỗi giây.

Khi gặp một con số về thời gian ánh sáng, câu tự hỏi đơn giản nhất là: khoảng cách này chia cho 300.000 có ra con số đó không? Nếu lệch quá xa, có chỗ nhầm đơn vị.

Bài tự luyện có đáp án

Năm bài dưới đây dùng đúng hai hằng số trong bài: ánh sáng khoảng 300.000 km mỗi giây, một đơn vị thiên văn khoảng 500 giây ánh sáng. Bạn che cột đáp án, tự làm rồi mới so. Mỗi bài đều có thể làm bằng giấy bút trong một hai phút.

Câu hỏiCách làmĐáp án (khoảng)
Ánh sáng đi một triệu km mất bao lâu?1.000.000 chia 300.0003,3 giây
Tín hiệu truyền hình đi lên vệ tinh địa tĩnh ở độ cao khoảng 36.000 km rồi xuống lại mặt đất mất bao lâu?72.000 chia 300.0000,24 giây
Ánh sáng Mặt Trời tới Thổ tinh, cách khoảng 9,5 đơn vị thiên văn, mất bao lâu?9,5 nhân 500 rồi chia 6079 phút
Ánh sáng Mặt Trời tới Thiên Vương tinh, cách khoảng 19 đơn vị thiên văn, mất bao lâu?19 nhân 500 rồi chia 3.600hơn 2 giờ 30 phút
Một giây ánh sáng đi được bao nhiêu vòng quanh xích đạo?300.000 chia 40.0007,5 vòng

Bài thứ hai có ích trong đời thường: các buổi truyền hình trực tiếp qua vệ tinh địa tĩnh luôn có độ trễ ít nhất khoảng một phần tư giây chỉ vì đường đi lên và xuống, chưa kể thời gian máy móc xử lý. Đó là lý do khi phóng viên ở xa trả lời câu hỏi từ trường quay, thường có một khoảng ngập ngừng ngắn trước khi họ lên tiếng.

Nếu đáp án của bạn lệch gấp mười hay gấp trăm lần, hãy kiểm lại bước gạch số 0. Nếu lệch khoảng 1,7 lần, nhiều khả năng bạn đã chia cho 100 thay vì 60 khi đổi giây ra phút.

Mẹo nhẩm nhanh không cần máy tính

Bạn chỉ cần nhớ hai mốc: một giây ánh sáng khoảng 300.000 km, một đơn vị thiên văn khoảng 500 giây. Với mọi quãng đường trong hệ Mặt Trời, đổi ra đơn vị thiên văn rồi nhân 500. Mốc phụ: cứ 1 đơn vị thiên văn thì cộng khoảng 8 phút, nên 3 đơn vị thiên văn là khoảng 25 phút, 10 đơn vị thiên văn là khoảng 83 phút, chừng một tiếng rưỡi.

Với quãng đường tính bằng km, gạch bớt năm chữ số 0 rồi chia cho 3. Ví dụ quãng 384.000 km gạch năm số 0 còn 3,84, chia 3 ra khoảng 1,3 giây. Quãng 150 triệu km gạch năm số 0 còn 1.500, chia 3 ra 500 giây. Phép nhẩm này đủ chính xác để bạn tự kiểm một con số trong tin tức hay trong một video khoa học, và đủ nhanh để làm trò đố vui trên đường đi học.

Cách tự kiểm cuối cùng là so thứ tự. Mặt Trăng tính bằng giây, Mặt Trời tính bằng phút, các hành tinh khí khổng lồ tính bằng chục phút đến vài giờ, các ngôi sao tính bằng năm. Một con số rơi sai bậc là dấu hiệu nhầm lẫn.

Câu hỏi thường gặp

Ánh sáng Mặt Trời mất bao lâu để tới Trái Đất?

Khoảng 8 phút 20 giây, tức khoảng 500 giây. Con số này ra từ phép chia khoảng 150 triệu km cho tốc độ ánh sáng khoảng 300.000 km mỗi giây, và xê dịch chừng mười mấy giây theo thời điểm trong năm.

Ánh sáng từ Mặt Trăng tới Trái Đất mất bao lâu?

Khoảng 1,3 giây, vì Mặt Trăng chỉ cách khoảng 384.000 km. Ánh trăng thực chất là ánh sáng Mặt Trời phản chiếu, nhưng chặng cuối từ Mặt Trăng tới mắt người ngắn hơn rất nhiều so với chặng từ Mặt Trời.

Gửi tín hiệu tới Hỏa tinh mất bao lâu?

Tùy vị trí của hai hành tinh, một chiều mất khoảng từ 4 đến 21 phút. Vì vậy xe tự hành trên Hỏa tinh không thể điều khiển trực tiếp như đồ chơi, mà phải nhận lệnh theo từng đợt và tự xử lý nhiều việc.

Đếm giây giữa chớp và sấm để biết sét ở đâu như thế nào?

Đếm số giây từ lúc thấy chớp tới lúc nghe sấm rồi chia cho 3 để được khoảng cách bằng km, vì âm thanh đi khoảng 340 mét mỗi giây. Đây là ước lượng; nghe được sấm là nên vào nơi an toàn ngay.

Nếu Mặt Trời tắt thì bao lâu Trái Đất mới tối?

Đây là câu hỏi tưởng tượng. Ánh sáng cuối cùng rời Mặt Trời vẫn cần khoảng 8 phút 20 giây để tới Trái Đất, nên trong khoảng thời gian đó ta vẫn thấy trời sáng bình thường.

Năm ánh sáng có phải là đơn vị thời gian không?

Không. Năm ánh sáng là quãng đường ánh sáng đi được trong một năm, khoảng 9,5 nghìn tỷ km, nên nó là đơn vị đo khoảng cách. Chữ năm trong tên dễ làm người ta nhầm sang thời gian.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138