Một bể bơi chuẩn Olympic dài 50 m, rộng 25 m và sâu tối thiểu 2 m, nên chứa ít nhất khoảng 2.500 m³ nước, tức khoảng 2,5 triệu lít. Lượng nước đó bằng khoảng 2.500 bồn inox loại 1.000 lít trên mái nhà, hay khoảng 1,7 triệu chai nước 1,5 lít.
Bể bơi là thước đo hay dùng khi nói về lượng nước lớn: nước một hồ chứa, nước tràn sau mưa, nước một nhà máy dùng. Nó dễ hình dung vì bạn biết bơi hết chiều dài bể mất bao lâu, và nước thì trải đều ra trước mắt. Bài này chỉ cách đổi qua lại, cách nối bể bơi với những thứ nhỏ hơn trong nhà và chỗ cần cẩn thận vì độ sâu các bể không như nhau.
Một bể bơi Olympic chứa bao nhiêu nước
Bể đạt chuẩn thi đấu dài 50 m, rộng 25 m. Độ sâu thì khác nhau giữa các bể: tiêu chuẩn thi đấu yêu cầu tối thiểu khoảng 2 m, nhiều bể làm sâu hơn để vận động viên bơi nhanh hơn. Vì vậy khi dùng bể bơi làm thước đo, người ta thường quy ước khoảng 2.500 m³, lấy theo độ sâu 2 m. Nếu bể sâu 3 m thì con số lên tới khoảng 3.750 m³.
Phép tính thì gọn: 50 nhân 25 được 1.250 m² mặt nước, nhân 2 m độ sâu được 2.500 m³. Mỗi mét khối là 1.000 lít, nên bể chứa khoảng 2.500.000 lít. Một mét khối là một khối lập phương cạnh 1 m, to hơn cả một chiếc tủ lạnh lớn. Gom cả bể thành một khối lập phương thì mỗi cạnh dài khoảng 13,6 m, cao cỡ một tòa nhà bốn, năm tầng.
Vì độ sâu không thống nhất, mỗi khi đọc thấy "bằng N bể bơi Olympic" thì nên hiểu đó là con số gần đúng. Sai lệch có thể tới vài chục phần trăm, đủ để không nên dùng phép so này cho tính toán cần chính xác, nhưng không ảnh hưởng tới việc cảm được độ lớn.
Để tự kiểm một nguồn, bạn chỉ cần nhân ngược. Một bài viết nói hồ chứa được 50.000 m³, tức bằng 20 bể bơi, là đang dùng mốc 2.500 m³. Nếu bài khác nói cùng lượng đó bằng khoảng 13 bể thì họ đang dùng bể sâu khoảng 3 m. Không bên nào sai, chỉ khác quy ước, và biết điều đó giúp bạn khỏi nghĩ hai nguồn mâu thuẫn nhau.
Bảng đổi bể bơi sang các vật chứa trong nhà
Bảng dùng mốc 2.500 m³, tức 2,5 triệu lít, cho một bể. Các kết quả đã làm tròn.
| Vật chứa | Dung tích ví dụ | Bao nhiêu cái mới đầy một bể |
|---|---|---|
| Chai nước suối | 1,5 lít | khoảng 1,7 triệu chai |
| Xô nhựa | 10 lít | khoảng 250.000 xô |
| Thùng phuy | 200 lít | khoảng 12.500 thùng |
| Bồn inox trên mái | 1.000 lít | khoảng 2.500 bồn |
| Bể bơi nhỏ ở khu dân cư (ví dụ 10 m x 5 m, sâu 1,4 m) | 70 m³ | khoảng 36 bể nhỏ |
Dòng cuối hay bị bỏ qua: bể bơi quen thuộc của nhiều người là bể nhỏ trong khu chung cư hoặc khách sạn, không phải bể thi đấu. Khi ai đó nói "bằng một bể bơi" mà không nói Olympic, lượng nước có thể nhỏ hơn hàng chục lần.
Đọc bảng theo chiều ngược lại cũng có ích. Hai trăm năm mươi nghìn xô là con số bạn khó tưởng tượng, nhưng một bồn inox thì bạn đã thấy tận mắt. Khi một lượng nước nằm trong khoảng vài bồn đến vài trăm bồn, hãy dùng bồn; từ khoảng một nghìn bồn trở lên, chuyển sang bể bơi.
Tát cạn một bể bằng xô thì mất bao lâu
Một cách cho con số 2,5 triệu lít có cảm giác là gắn nó với thời gian làm việc bằng tay. Giả sử một người khỏe múc và đổ đi một xô 10 lít mỗi 10 giây, làm liên tục không nghỉ. Bể cần khoảng 250.000 xô, tức 2.500.000 giây. Chia cho 3.600 được khoảng 694 giờ, chia tiếp cho 24 được khoảng 29 ngày đêm. Gần một tháng múc liên tục, không ăn không ngủ.
Nếu người đó chỉ làm tám tiếng mỗi ngày thì thời gian kéo dài ra gấp ba, khoảng 87 ngày làm việc. Con số này không nhằm nói điều gì về sức người hay khuyến khích ai làm thử, mà giúp não bạn "chạm" được vào 2,5 triệu lít qua một việc từng làm: xách một xô nước.
Cách gắn với thời gian có ưu điểm là bạn có thể đổi tiếp. Nếu bể nhỏ ở khu dân cư chỉ 70 m³, phép tính tương tự cho ra khoảng 7.000 xô, khoảng 19 giờ múc liên tục. Chênh lệch giữa 19 giờ và gần một tháng làm rõ vì sao "một bể bơi" phải nói rõ là loại nào.
Đổi lượng mưa ra số bể bơi: làm theo năm bước
Bản tin thời tiết hay nói lượng mưa bằng milimét. Một milimét mưa rơi trên một mét vuông là đúng một lít nước. Nhờ quy tắc này bạn đổi được mưa ra bể bơi. Ví dụ: anh Tuấn ở Huế muốn hình dung một trận mưa 50 mm trên khu vườn rộng 1 ha.
- Đổi diện tích ra mét vuông: 1 ha là 10.000 m².
- Đổi lượng mưa ra mét: 50 mm là 0,05 m.
- Nhân hai số: 10.000 nhân 0,05 được 500 m³ nước.
- Chia cho 2.500 m³ một bể: được 0,2, tức khoảng một phần năm bể Olympic.
- Kiểm ngược bằng quy tắc lít: 50 mm trên mỗi m² là 50 lít, nhân 10.000 m² ra 500.000 lít, đúng bằng 500 m³.
Cùng trận mưa đó trên một km² thì gấp 100 lần, khoảng 50.000 m³, bằng khoảng 20 bể. Đó là lý do một trận mưa nghe số milimét không lớn mà cả khu phố vẫn ngập: nước từ cả một vùng rộng đổ dồn về chỗ trũng.
Chỗ hay sai khi so lượng nước bằng bể bơi
Nhầm diện tích với thể tích. Có người viết "hồ rộng bằng 10 bể bơi" theo nghĩa mặt nước, có người theo nghĩa lượng nước. Hai ý này khác nhau vì hồ thường nông hơn hoặc sâu hơn bể nhiều. Một hồ rộng 2 ha, sâu trung bình 2 m chứa khoảng 40.000 m³, tức khoảng 16 bể, nhưng mặt nước của nó bằng khoảng 16 mặt bể. Trùng khớp chỉ vì độ sâu giả định bằng nhau.
Quên đơn vị mét khối và lít. Đọc "2.500 khối nước" có khi là mét khối, có khi người viết nhầm sang lít. Lệch một nghìn lần. Gặp con số lạ, hãy tự hỏi: lượng này bằng một bể, hay một phần nghìn bể? Câu trả lời thường lộ ra ngay.
Dùng bể bơi cho lượng quá nhỏ. Nói nước dùng trong một tháng của một nhà bằng 0,006 bể bơi không giúp ai. Lượng nhỏ hơn khoảng một phần trăm bể thì nên so bằng bồn nước hay thùng phuy.
Tưởng bể sâu gấp đôi thì trông khác hẳn. Nhìn từ trên xuống, bể sâu 2 m và bể sâu 3 m trông gần như giống nhau, vì mắt chỉ thấy mặt nước. Nhưng lượng nước chênh nhau tới một nửa. Khi so bằng hình ảnh, phần không nhìn thấy, tức độ sâu, lại là phần quyết định con số.
Dùng bể bơi cho thứ không phải nước. Thể tích cát, lúa, rác cũng có thể đổi ra bể bơi, nhưng người nghe dễ quên rằng khối lượng của chúng khác nước. Nếu câu chuyện là trọng lượng phải chở, thể tích chưa đủ.
Từ bể bơi về nước sinh hoạt nhà mình
Muốn nối bể bơi với đời sống, bạn có thể dùng hóa đơn nước nhà mình. Giả sử ví dụ một gia đình bốn người dùng khoảng 15 m³ mỗi tháng (số thật của nhà bạn ghi trên hóa đơn). Lấy 2.500 chia 15 được khoảng 167 tháng, tức gần 14 năm. Một bể Olympic đủ cho gia đình đó dùng gần mười bốn năm.
Cách này có hai cái lợi. Thứ nhất, nó dùng con số của chính bạn, nên cảm giác thật hơn số trung bình trên mạng. Thứ hai, nó giúp đọc các tin về nước: khi nghe một nhà máy, một khu dân cư dùng vài nghìn mét khối mỗi ngày, bạn đổi ra số bể, rồi đổi ra số năm dùng của nhà mình, và thấy được quy mô.
Một câu tự hỏi để kiểm: con số mình vừa tính có hợp với thứ mình thấy hằng ngày không? Nếu ra kết quả "nhà mình dùng một bể bơi mỗi tháng" thì gần như chắc đã nhầm lít với mét khối. Lượng nước sinh hoạt của một hộ thường ở mức vài chục mét khối trở xuống mỗi tháng, còn mức cụ thể của nơi bạn ở thì xem trên hóa đơn và thông báo của đơn vị cấp nước.
Lượng nước nào hợp để so bằng bể bơi
Phép so bể bơi chạy tốt nhất khi kết quả nằm trong khoảng từ một phần mười bể tới vài trăm bể. Dưới đây là các trường hợp thường gặp, xếp theo mức độ hợp.
- Rất hợp: nước trong ao, hồ nhỏ, bể chứa của một khu dân cư, nước một trận mưa trên vài hecta. Kết quả thường từ dưới một bể tới vài chục bể, đủ nhỏ để hình dung.
- Hợp nếu đổi thêm một bước: nước một khu đô thị dùng mỗi ngày. Kết quả có thể lên vài trăm bể, nên nói thêm "mỗi giờ khoảng bao nhiêu bể" để người nghe thấy dòng chảy chứ không chỉ thấy đống nước.
- Kém hợp: nước của một con sông lớn hay một hồ thủy điện. Số bể lên tới hàng trăm nghìn, hàng triệu, đã quá xa cảm giác. Với các lượng này, so theo thời gian dòng chảy hoặc theo diện tích bị ngập sẽ dễ hiểu hơn.
- Không hợp: lượng nước trong một chai, một bữa ăn, một ngày của một người. Phân số của bể bơi nhỏ tới mức vô nghĩa, cứ dùng lít.
Mấy mức này không phải luật cứng. Chúng chỉ nhắc rằng một vật so sánh tốt là vật làm cho kết quả rơi vào khoảng số mà não người còn đếm được trong đầu, thường từ khoảng một nửa tới vài chục. Ra khỏi khoảng đó thì thay vật so, đừng cố giữ bể bơi.
Câu hỏi thường gặp
Một bể bơi Olympic chứa bao nhiêu lít nước?
Với kích thước 50 m nhân 25 m và độ sâu tối thiểu khoảng 2 m, bể chứa ít nhất khoảng 2.500 m³, tức 2,5 triệu lít. Bể sâu hơn thì chứa nhiều hơn, nên con số này chỉ dùng để hình dung.
Một mét khối nước là bao nhiêu lít?
Một mét khối là 1.000 lít, nặng khoảng một tấn. Hình dung nó như một khối lập phương mỗi cạnh dài 1 m, hoặc đúng một bồn inox loại 1.000 lít thường đặt trên mái nhà.
Một milimét mưa là bao nhiêu nước?
Một milimét mưa trên một mét vuông là đúng một lít nước. Từ đó, 10 mm mưa trên một hecta là 100 m³, bằng khoảng 1/25 bể bơi Olympic. Quy tắc này giúp đổi số liệu mưa ra lượng nước rất nhanh.
Vì sao các con số "bằng N bể bơi" ở các nguồn lại khác nhau?
Vì độ sâu của bể không thống nhất: có nguồn tính 2 m, có nguồn tính sâu hơn, có nguồn còn tính theo bể nhỏ. Khi so sánh hai con số từ hai nguồn, hãy quy về mét khối trước rồi mới so.
Có nên dùng bể bơi để so lượng cát hay xi măng không?
Chỉ nên khi câu chuyện là chỗ chứa, tức thể tích. Nếu điều quan trọng là phải chở bao nhiêu chuyến xe hay nặng bao nhiêu, thì cần đổi sang khối lượng, vì cát và xi măng nặng hơn nước khá nhiều cho cùng một thể tích.
Làm sao biết nhà mình dùng bao nhiêu nước một tháng?
Xem số mét khối ghi trên hóa đơn tiền nước hằng tháng, hoặc ghi chỉ số đồng hồ nước hai lần cách nhau một tuần rồi nhân lên. Số của chính nhà mình là mốc tốt nhất để đổi các lượng nước lớn ra thứ quen thuộc.