CucDai.comCực Đại
Đơn vị rất lớn và rất nhỏ

1 m³ bằng bao nhiêu lít: thể tích từ microlit đến kilomet khối và bẫy nghìn lần

1 m³ bằng 1.000 lít, 1 lít bằng 1.000 ml, 1 km³ bằng nghìn tỷ lít. Bậc thang thể tích, vì sao cạnh gấp 10 thì thể tích gấp 1.000, đổi mm mưa ra lít.

Construction worker measuring a rooftop concrete water tank with a tape measure in Bac Ninh, wide shot from the side, overcast soft light, face turned away

Một mét khối bằng 1.000 lít, một lít bằng 1.000 mililit, còn một kilomet khối bằng một tỷ mét khối, tức một nghìn tỷ lít. Mỗi nấc cạnh gấp 10 lần thì thể tích gấp 1.000 lần, và đó là lý do thể tích nhảy rất nhanh khi đi từ hộp sữa lên bể nước, từ bể nước lên hồ chứa.

Bài này dựng bậc thang thể tích từ microlit đến kilomet khối với vật quen ở mỗi nấc, giải thích bẫy lập phương khiến người ta đổi sai cả nghìn lần, cùng hai phép tính hay dùng: thể tích một bể nước tự xây, và một trận mưa "50 mm" đổ xuống mái nhà thành bao nhiêu lít.

Bậc thang thể tích từ một giọt đến một hồ lớn

Mỗi đơn vị trong bảng là một khối lập phương. Cột "cạnh khối" giúp bạn hình dung, cột cuối là vật quen để bám. Mọi thứ về vật thật đều là ví dụ làm tròn.

Đơn vịCạnh khốiBằngVật quen ở tầm này
microlit (µL)1 mmmột phần nghìn mililitmột giọt nhỏ, nhỏ hơn giọt nước nhỏ thuốc mắt nhiều lần
mililit (mL)1 cm1 cm³, 1.000 µLcỡ vài chục giọt nước
lít (L)10 cm1 dm³, 1.000 mLmột hộp sữa giấy loại một lít
mét khối (m³)1 m1.000 lítmột khối nước nặng khoảng 1 tấn
kilomet khối (km³)1 km1 tỷ m³, nghìn tỷ lítchỉ gặp khi nói về hồ, biển, lượng mưa cả vùng

Để ý: từ mét khối lên kilomet khối, cạnh tăng nghìn lần nhưng thể tích tăng một tỷ lần, vì nghìn nhân nghìn nhân nghìn. Bước nhảy này lớn đến mức giữa hai dòng đó không có đơn vị nào thông dụng; người ta dùng thẳng "triệu mét khối" để lấp vào.

Lít và mililit không phải đơn vị theo mét, nhưng được nối thẳng vào: một lít đúng bằng một đềximét khối, một mililit đúng bằng một xăng-ti-mét khối. Hai mối nối này là thứ duy nhất cần thuộc lòng, phần còn lại tự suy ra được.

Bẫy lập phương: cạnh gấp 10, thể tích gấp 1.000

Người đã quen "1 m bằng 100 cm" rất dễ viết "1 m³ bằng 100 cm³". Sai tới mười nghìn lần, vì đúng ra 1 m³ bằng 100 nhân 100 nhân 100, tức một triệu cm³. Đặt hai con số cạnh nhau, 100 và một triệu, mới thấy bẫy này sâu đến đâu.

Quy tắc gọn: đổi chiều dài gấp k lần thì thể tích gấp k nhân k nhân k lần. Mét sang đềximét gấp 10, nên mét khối sang đềximét khối gấp 1.000; mét sang xăng-ti-mét gấp 100, nên mét khối sang xăng-ti-mét khối gấp một triệu; kilomet sang mét gấp 1.000, nên kilomet khối sang mét khối gấp một tỷ.

Cách tự kiểm không cần công thức: tưởng tượng xếp khối nhỏ vào khối lớn. Một khối 1 m cạnh, mỗi cạnh xếp được 10 hộp sữa 10 cm. Một lớp đáy là 10 nhân 10 bằng 100 hộp, xếp 10 lớp là 1.000 hộp. Vậy 1 m³ bằng 1.000 lít, đếm được bằng tay.

Bẫy này có cả chiều ngược lại khi phóng to: một thùng có mọi chiều to gấp đôi thùng kia thì chứa gấp tám lần, không phải gấp đôi. Đây là lý do một chiếc nồi to hơn một chút lại nấu được nhiều hơn hẳn.

Tính thể tích bể nước tự xây

Tình huống giả định: anh thợ xây ở Bắc Ninh xây cho một gia đình bể nước trên mái, lòng bể dài 2 m, rộng 1,5 m, sâu 1,2 m. Chủ nhà muốn biết bể chứa được bao nhiêu lít và đủ dùng mấy ngày. Các bước:

  1. Đo kích thước lòng bể, phần chứa nước thật, không đo mép ngoài tường. Ghi cả ba chiều cùng đơn vị mét.
  2. Nhân ba chiều: 2 nhân 1,5 nhân 1,2 ra 3,6 m³.
  3. Đổi ra lít: 3,6 nhân 1.000 bằng 3.600 lít.
  4. Trừ phần không dùng được: nước thường không đổ đầy sát miệng và còn đọng dưới đáy dưới ống ra. Giả định trừ khoảng một phần mười, còn khoảng 3.200 lít dùng được.
  5. Chia cho mức dùng: giả định gia đình dùng khoảng 600 lít mỗi ngày, bể đủ cho khoảng 5 ngày. Mức dùng thật thì đọc trên đồng hồ nước của nhà, đừng đoán.

Kiểm bằng khối lượng: 3,6 m³ nước nặng khoảng 3,6 tấn. Con số này là thứ người thợ phải tính khi đặt bể trên mái, vì sàn mái phải chịu được. Đây là lúc bậc thang thể tích nối với bậc thang khối lượng, nhờ mốc một lít nước nặng khoảng một ký.

Một milimet mưa bằng bao nhiêu lít

Lượng mưa trong bản tin thời tiết tính bằng milimet: bề dày lớp nước nếu nước mưa đọng lại trên một mặt phẳng, không thấm, không chảy đi. Đổi ra thể tích rất gọn: 1 mm mưa trên 1 m² là 0,001 m nhân 1 m², bằng 0,001 m³, tức đúng 1 lít.

Từ đó: một trận mưa 50 mm (ví dụ) trên mái nhà rộng 100 m² cho khoảng 50 nhân 100, bằng 5.000 lít nước, đủ đầy hơn một bể như bể ở mục trên. Gia đình nào định hứng nước mưa có thể tự làm phép tính này với diện tích mái nhà mình. Trong thực tế một phần nước bắn ra ngoài và bay hơi, nên lượng hứng được ít hơn con số tính.

Lên tầm cả vùng: 1 mm mưa trên 1 km² là một triệu mét vuông nhân một lít, bằng một triệu lít, tức 1.000 m³. Một trận mưa 100 mm trên một vùng 1.000 km² (ví dụ) là 100 nhân 1.000 nhân 1.000 m³, bằng 100 triệu m³, tức 0,1 km³. Đây là cách các con số "triệu mét khối" trong tin lũ được tạo ra; số liệu thật của từng trận thì xem cơ quan khí tượng thuỷ văn.

Câu tự hỏi khi nghe tin mưa lớn: lượng mưa đo ở một điểm hay trung bình cả vùng, và tính trong bao nhiêu giờ? Cùng 100 mm nhưng mưa trong một giờ khác hẳn mưa rải trong ba ngày.

Một trò thử ở nhà: đặt một chiếc hộp thành đứng, đáy phẳng ra giữa sân lúc mưa, sau trận mưa lấy thước đo bề dày nước đọng. Đo được 12 mm thì sân nhà vừa nhận khoảng 12 lít mỗi mét vuông. Với trẻ, đây là cách thấy tận mắt con số trong bản tin không phải thứ trừu tượng.

Ước lượng thể tích những thứ không vuông vức

Vật nhỏ hình dạng lạ: dùng nước tràn. Đổ nước vào một cốc đong có vạch mililit, ghi mức nước, thả vật vào cho chìm hẳn, ghi mức mới. Phần chênh chính là thể tích của vật, vì một mililit bằng một xăng-ti-mét khối. Một hòn đá làm nước dâng từ 300 lên 340 ml thì có thể tích khoảng 40 cm³.

Căn phòng: nhân ba chiều rồi đổi ra lít. Một phòng ngủ dài 4 m, rộng 3,5 m, cao 3 m (ví dụ) có thể tích 42 m³, tức 42.000 lít không khí. Con số này hữu ích khi đọc thông số máy lọc không khí hay máy điều hoà, vốn thường ghi theo diện tích hoặc thể tích phòng.

Thùng tròn: dùng công thức hình trụ. Thể tích bằng 3,14 nhân bán kính nhân bán kính nhân chiều cao. Một thùng phi đường kính 0,6 m, cao 0,9 m (ví dụ) có bán kính 0,3 m, thể tích khoảng 3,14 nhân 0,09 nhân 0,9, bằng khoảng 0,25 m³, tức khoảng 250 lít.

Đống cát, đống sỏi: coi như khối gần đúng rồi nói rõ là ước lượng. Đống hình nón thấp có thể ước bằng một phần ba của khối trụ cùng đáy cùng cao. Kết quả lệch có khi tới cả chục phần trăm; đủ để biết cần một hay hai chuyến xe, không đủ để tính tiền. Tính tiền thì đo theo cách hai bên đã thống nhất.

Kilomet khối và "triệu mét khối" trong tin tức

Đổi về một đơn vị trước khi so. Tin về hồ chứa hay dùng triệu m³, có khi dùng tỷ m³, ít khi dùng km³. Một tỷ m³ chính là 1 km³. Một trăm triệu m³ là 0,1 km³. Đổi hết về một đơn vị rồi mới so hai hồ với nhau.

Chia cho số người để cảm. Lấy tròn 100 triệu người: 1 km³ nước chia đều được khoảng 10 m³ mỗi người, tức 10.000 lít. Phép chia này chỉ để cảm độ lớn, không phải cách tính nhu cầu nước thật.

Hình dung một km³. Một khối mỗi cạnh một kilomet, tức cao bằng một quãng đi bộ mười mấy phút dựng đứng lên. Rất ít thứ trên đời có hình dạng như vậy, nên km³ gần như chỉ sống trong phép tính.

Không nêu số liệu thật nếu chưa tra. Dung tích từng hồ, lượng nước từng con sông là số liệu thống kê, có thể thay đổi theo mùa và theo nguồn. Khi cần, tra cơ quan quản lý chính thức thay vì dùng con số đã được dẫn lại nhiều lần.

Những cách gọi thể tích dễ nhầm

Ngoài đơn vị chuẩn, đời sống có nhiều cách gọi riêng. Biết chúng là gì thì không bị lệch khi đổi:

  • "Một khối" nước, cát, bê tông: thường là một mét khối. Một khối nước là 1.000 lít.
  • cc trên xe máy: viết tắt của xăng-ti-mét khối, là dung tích xi-lanh. Xe 110 cc có dung tích xi-lanh 110 cm³, tức 0,11 lít. Không phải dung tích bình xăng.
  • cc trên ống tiêm hay bình pha sữa: cũng là cm³, tức mililit. 5 cc bằng 5 ml.
  • Thìa, chén, bát trong công thức nấu ăn: không phải đơn vị chuẩn, mỗi nhà một cỡ. Cần chính xác thì đong bằng cốc có vạch mililit.
  • Microlit: gặp trong phòng thí nghiệm và trên pipet. Một microlit là một khối nhỏ cạnh 1 mm, nhỏ hơn rất nhiều một giọt nước thông thường.

Câu tự hỏi gói gọn cho mọi con số thể tích: đơn vị là gì, có hợp với vật được nói không, và đổi ra lít thì con số nghe có lý không. Một bình nước uống "20 m³" trong văn phòng chắc là 20 lít bị ghi sai; một hồ nước "20 lít" chắc là 20 triệu m³ bị lược mất chữ.

Câu hỏi thường gặp

1 m³ bằng bao nhiêu lít?

Một mét khối bằng 1.000 lít. Hình dung một khối mỗi cạnh 1 m xếp vừa 10 nhân 10 nhân 10 hộp sữa một lít. Nếu là nước thì một mét khối nặng khoảng một tấn.

1 lít bằng bao nhiêu cm³?

Một lít bằng 1.000 cm³, tức 1.000 ml, đúng bằng một khối mỗi cạnh 10 cm. Vì vậy một mililit bằng đúng một xăng-ti-mét khối, hai cách gọi cho cùng một lượng.

1 km³ bằng bao nhiêu lít?

Một kilomet khối bằng một tỷ mét khối, mỗi mét khối 1.000 lít, nên bằng một nghìn tỷ lít. Viết theo lũy thừa của 10 là 10 mũ 12 lít. Đơn vị này chủ yếu dùng khi nói về hồ lớn, biển và lượng mưa cả vùng.

Mưa 1 mm là bao nhiêu nước?

Mưa 1 mm nghĩa là trên mỗi mét vuông có khoảng 1 lít nước rơi xuống. Mái nhà 100 m² gặp trận mưa 10 mm sẽ nhận khoảng 1.000 lít, chưa trừ phần bắn ra ngoài và bay hơi.

Vì sao 1 m³ không bằng 100 cm³?

Vì thể tích là ba chiều nhân với nhau. 1 m bằng 100 cm ở mỗi chiều, nên 1 m³ bằng 100 nhân 100 nhân 100, tức một triệu cm³. Đây là lỗi đổi thể tích hay gặp nhất.

Xe 110 cc nghĩa là gì?

cc là xăng-ti-mét khối. Xe 110 cc có dung tích xi-lanh khoảng 110 cm³, tức 0,11 lít. Con số này nói về động cơ, không phải dung tích bình xăng của xe.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138