CucDai.comCực Đại
Cảm nhận số lớn

Million, billion, trillion là bao nhiêu: dịch sang triệu, tỷ, nghìn tỷ cho khỏi nhầm

Billion là tỷ, trillion là nghìn tỷ, nhưng sách cũ ở châu Âu và cách viết tắt 2.5bn hay 3T dễ làm dịch lệch cả nghìn lần. Bảng đối chiếu và cách kiểm.

Vietnamese university student seen from the side translating at a wooden desk by a window, open laptop turned away from camera, morning daylight, shallow depth of field

Trong tiếng Anh hiện nay, million là triệu, billion là tỷ, trillion là nghìn tỷ và quadrillion là triệu tỷ; mỗi bậc gấp 1.000 lần bậc trước. Chỗ dễ nhầm không nằm ở bảng đối chiếu mà ở ba thứ đi kèm: dấu thập phân tiếng Anh là dấu chấm, chữ viết tắt như bn, tn, M, B, và cách dùng cũ ở một số nước châu Âu, nơi billion từng có nghĩa là nghìn tỷ.

Phần dưới cho bạn bảng đối chiếu đầy đủ, quy trình dịch một con số từ bài tiếng Anh sang tiếng Việt, những lỗi lệch cả nghìn lần mà người dịch hay gặp, và cách tự kiểm trước khi gửi bản dịch đi.

Bảng đối chiếu tên gọi số lớn Anh – Việt

Bảng dưới theo cách dùng phổ biến trong tiếng Anh hiện đại (thường gọi là thang ngắn). Cột cuối là số chữ số 0 để bạn đối chiếu nhanh.

Tiếng AnhTiếng ViệtViết bằng sốSố chữ số 0
thousandnghìn1.0003
milliontriệu1.000.0006
billiontỷ1.000 triệu9
trillionnghìn tỷ1.000 tỷ12
quadrilliontriệu tỷ1.000 nghìn tỷ15
quintilliontỷ tỷ1.000 triệu tỷ18

Điểm lệch duy nhất giữa hai ngôn ngữ là từ trillion trở đi: tiếng Anh có tên riêng cho mỗi bậc, còn tiếng Việt ghép tên các bậc nhỏ hơn lại (nghìn tỷ, triệu tỷ, tỷ tỷ). Vì vậy khi dịch, bạn không tìm "từ tương đương" mà tìm số chữ số 0 tương đương. Cột cuối của bảng là cột quan trọng nhất.

Một mẹo nhớ: mỗi tên tiếng Anh kết thúc bằng -illion ứng với một nhóm ba chữ số 0 mới. Million có hai nhóm sau nghìn, billion ba nhóm, trillion bốn nhóm. Đếm nhóm thay vì đếm từng số 0 sẽ ít nhầm hơn.

Thang ngắn và thang dài: vì sao sách cũ lại ghi billion là nghìn tỷ

Ở nhiều nước châu Âu, từ lâu tồn tại một cách đặt tên khác gọi là thang dài. Trong thang dài, million vẫn là triệu, nhưng billion là một triệu triệu, tức nghìn tỷ. Bậc tỷ ở giữa được đặt một tên riêng: tiếng Pháp gọi là milliard, tiếng Đức gọi là Milliarde.

Tiếng Anh ở Anh từng theo thang dài, rồi khoảng những năm 1970 chuyển dần sang thang ngắn giống Mỹ. Ngày nay báo chí và tài liệu tiếng Anh gần như đều dùng billion cho tỷ. Nhưng nếu bạn đọc sách tiếng Anh cũ xuất bản ở Anh, hoặc dịch từ tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Ý, thì phải dừng lại kiểm: trong các ngôn ngữ đó, chữ billion, billon, Billion vẫn có nghĩa là nghìn tỷ.

Ví dụ giả định: một tài liệu tiếng Pháp ghi "3 milliards". Người dịch vội có thể viết "3 triệu" vì thấy chữ "milli", hoặc viết "3 nghìn tỷ" vì nhầm với billion. Đáp án đúng là 3 tỷ. Chỉ một tên gọi mà có ba cách hiểu cách nhau một nghìn lần, nên với tài liệu không phải tiếng Anh hiện đại, hãy tra lại cách dùng của chính ngôn ngữ đó trước khi chuyển sang tiếng Việt.

Chữ viết tắt hay gặp và nghĩa của chúng

Báo kinh tế và bảng số liệu tiếng Anh thích viết tắt để tiết kiệm chỗ. Những ký hiệu dưới đây là cách dùng phổ biến, nhưng mỗi tài liệu có thể có quy ước riêng ghi ở chú thích.

Ký hiệuNghĩa thường gặpVí dụ giả địnhDịch
K hoặc knghìn15K followers15 nghìn người theo dõi
M hoặc mntriệuUSD 4.2M4,2 triệu USD
B hoặc bntỷUSD 2.5bn2,5 tỷ USD
T hoặc tnnghìn tỷUSD 1.1tn1,1 nghìn tỷ USD
MMtriệu (trong một số bảng tài chính)30MM30 triệu

Ký hiệu MM là cái bẫy kinh điển: nó bắt nguồn từ cách viết số La Mã, M là nghìn nên MM là nghìn nghìn, tức triệu. Người không biết sẽ tưởng MM là "M lặp lại" hoặc là tỷ. Khi thấy MM, hãy tìm chú thích đơn vị ở đầu bảng; nếu không có, đối chiếu với một con số khác đã biết trong cùng tài liệu.

Chữ M cũng có thể có nghĩa là mét trong bảng kỹ thuật, hoặc là "mega" trong đơn vị đo. Ngữ cảnh luôn quyết định, ký hiệu một mình không đủ. Gặp ký hiệu lạ mà không có chú thích, hãy ghi chú lại cho người duyệt bản dịch thay vì tự đoán.

Quy trình dịch một con số từ tiếng Anh sang tiếng Việt

Giả sử chị Lan, biên tập viên ở Đà Nẵng, cần dịch câu "The project is valued at $2.75 billion". Năm bước dưới đây giúp chị không trượt ở chỗ nào.

  1. Đổi dấu thập phân: tiếng Anh dùng dấu chấm, tiếng Việt dùng dấu phẩy. 2.75 trở thành 2,75. Làm bước này trước tiên, vì nếu để nguyên 2.75 trong văn bản tiếng Việt, người đọc sẽ hiểu là hai nghìn bảy trăm năm mươi.
  2. Đổi tên bậc: billion là tỷ, nên câu thành "2,75 tỷ USD".
  3. Quyết định có cần đổi sang chữ số đầy đủ không: với bài báo, giữ "2,75 tỷ USD" là dễ đọc nhất. Viết thành 2.750.000.000 USD chỉ cần trong văn bản kế toán.
  4. Nếu cần quy ra tiền Việt, chỉ đổi theo tỷ giá chính thức tại ngày của tài liệu và ghi rõ tỷ giá dùng, không lấy tỷ giá hôm nay cho số liệu nhiều năm trước.
  5. Kiểm ngược: đọc to bản dịch rồi tự hỏi "con số này có hợp với quy mô của đối tượng được nói tới không?". Một quán cà phê trị giá 2,75 tỷ USD là dấu hiệu đã lệch đơn vị ở đâu đó.

Bước một và bước hai phải làm riêng, không gộp. Lỗi hay gặp nhất là đổi đúng tên bậc nhưng quên đổi dấu chấm, hoặc ngược lại đổi dấu nhưng để chữ billion thành "triệu". Mỗi lỗi kiểu này làm con số lệch một nghìn lần.

Những chỗ lệch nghìn lần hay gặp nhất

Billion thành triệu. Đây là lỗi phổ biến nhất của người mới học, vì chữ billion nghe "na ná" million. Cách chữa là luôn liên tưởng b với bậc thứ ba sau nghìn: nghìn, triệu, tỷ.

Trillion thành tỷ. Người dịch biết billion là tỷ nên đoán trillion là bậc "kế tiếp" và gọi là tỷ tỷ hoặc chỉ là tỷ. Trillion là nghìn tỷ, chỉ một bậc trên tỷ, không phải tỷ nhân tỷ.

Giữ nguyên dấu phẩy ngăn nghìn. Tiếng Anh viết 1,500 cho một nghìn năm trăm. Chép nguyên sang tiếng Việt, 1,500 lại thành một phẩy năm. Dấu phẩy ngăn nghìn của tiếng Anh phải đổi thành dấu chấm.

Dịch "hundreds of millions" thành "hàng trăm triệu" nhưng đổi số lại sai. Cụm này có nghĩa từ khoảng một trăm triệu đến dưới một tỷ, không phải vài triệu. Khi gặp cụm ước chừng, giữ nguyên cụm ước chừng trong bản dịch thay vì bịa ra một con số cụ thể.

Các ngôn ngữ châu Á chia số theo cách khác

Không phải ngôn ngữ nào cũng nhóm số theo bội 1.000. Tiếng Trung, tiếng Nhật, tiếng Hàn nhóm theo bội 10.000: có một từ riêng cho mười nghìn (vạn) và một từ riêng cho một trăm triệu (ức). Một trăm triệu trong các ngôn ngữ này là "một ức", còn một tỷ là "mười ức". Tiếng Việt cũ cũng có chữ vạn, đến giờ vẫn còn trong cách nói "vạn sự", "hàng vạn người".

Ở Ấn Độ và một số nước Nam Á, người ta dùng lakh cho một trăm nghìn và crore cho mười triệu, và còn viết dấu ngăn khác: 1,00,000 thay vì 100,000. Nếu bạn đọc bài tiếng Anh viết ở Ấn Độ mà gặp chữ crore, đừng đoán, hãy nhớ một crore là mười triệu.

Biết điều này giúp bạn bình tĩnh khi gặp một con số "kỳ lạ" trong tài liệu dịch từ ngôn ngữ thứ ba. Câu tự hỏi luôn là: ngôn ngữ gốc nhóm số theo ba chữ số hay bốn chữ số? Trả lời xong câu đó thì việc chuyển sang tiếng Việt chỉ còn là đếm số chữ số 0.

Chiều ngược lại: đọc và viết số lớn bằng tiếng Anh

Đọc theo từng nhóm ba chữ số. Số 3.456.789 đọc là three million, four hundred fifty-six thousand, seven hundred eighty-nine. Mỗi nhóm ba chữ số được đọc như một số nhỏ, rồi gắn tên bậc của nhóm đó vào sau, giống hệt cách tiếng Việt đọc "ba triệu bốn trăm năm mươi sáu nghìn".

Không thêm s khi có số đứng trước. Viết two million, five billion, không viết two millions. Dạng số nhiều millions, billions chỉ dùng khi nói ước chừng, như millions of people, nghĩa là "hàng triệu người". Học sinh Việt hay thêm s vì quen quy tắc danh từ số nhiều.

Dấu phẩy ngăn nghìn, dấu chấm thập phân. Khi viết bài tiếng Anh, đổi ngược lại so với tiếng Việt: 2,5 tỷ thành 2.5 billion, 1.500 thành 1,500. Nhiều người nhớ đổi khi dịch sang tiếng Việt nhưng quên đổi khi viết ra tiếng Anh.

Tiền Việt bằng tiếng Anh. Ví dụ giả định "50 tỷ đồng" viết là VND 50 billion. "Một nghìn tỷ đồng" viết là VND 1 trillion; tránh viết VND 1,000 billion vì người đọc nước ngoài sẽ phải tự đổi thêm một bước.

Tự kiểm bản dịch trong 30 giây

Trước khi gửi đi một bản dịch có số lớn, bạn có thể rà nhanh bằng danh sách ngắn này. Nó không thay việc đọc kỹ, nhưng bắt được phần lớn lỗi lệch bậc.

  • Mọi con số có phần thập phân đều đã dùng dấu phẩy, mọi dấu ngăn nghìn đều là dấu chấm.
  • Mỗi chữ billion đã thành tỷ, mỗi chữ trillion đã thành nghìn tỷ, và không chữ nào bị dịch theo cảm giác.
  • Các chữ viết tắt K, M, B, T, MM đã được đối chiếu với chú thích đơn vị của tài liệu gốc.
  • Nếu tài liệu gốc không phải tiếng Anh hiện đại, đã kiểm cách dùng billion của ngôn ngữ đó.
  • Đọc lại từng con số trong ngữ cảnh: quy mô có hợp lý với đối tượng không, hai con số được so sánh có cùng đơn vị không.

Nếu có thể, nhờ một người khác đọc riêng phần số liệu. Mắt người dịch đã quen với bản nháp nên thường "thấy" con số mình muốn thấy. Người đọc mới chỉ cần hỏi một câu "số này là tỷ thật à?" là đủ để bắt lỗi.

Câu hỏi thường gặp

Billion là triệu hay tỷ?

Trong tiếng Anh hiện đại, billion là tỷ, tức một nghìn triệu, viết là số 1 theo sau chín chữ số 0. Chỉ trong sách cũ ở Anh hoặc khi dịch từ một số ngôn ngữ châu Âu, billion mới có nghĩa là nghìn tỷ.

Trillion đô la là bao nhiêu?

Một trillion đô la là một nghìn tỷ đô la, tức 1 và mười hai chữ số 0. Muốn quy ra tiền Việt thì nhân với tỷ giá chính thức tại thời điểm của tài liệu và ghi rõ tỷ giá đã dùng.

Milliard có giống million không?

Không. Milliard trong tiếng Pháp và Milliarde trong tiếng Đức có nghĩa là tỷ, không phải triệu. Chữ "milli" ở đầu dễ làm người đọc tưởng là triệu, nên cần đặc biệt chú ý khi dịch.

Viết tắt bn và tn trong báo tiếng Anh nghĩa là gì?

Bn là billion, tức tỷ; tn là trillion, tức nghìn tỷ. Ví dụ giả định USD 3bn là 3 tỷ USD, còn USD 1.2tn là 1,2 nghìn tỷ USD sau khi đã đổi dấu chấm thập phân thành dấu phẩy.

Khi dịch có nên viết đủ các chữ số 0 không?

Với bài viết thông thường thì không nên, vì chuỗi số 0 dài khó đọc và dễ đếm nhầm. Viết dạng "2,75 tỷ USD" rõ ràng hơn. Chỉ văn bản kế toán, hợp đồng mới cần ghi đầy đủ chữ số.

Làm sao nhớ thứ tự million, billion, trillion?

Tiền tố bi nghĩa là hai, tri nghĩa là ba, quadr là bốn. Bắt đầu từ million là triệu, mỗi tên sau thêm một nhóm ba chữ số 0: billion là tỷ, trillion là nghìn tỷ, quadrillion là triệu tỷ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138