CucDai.comCực Đại
Con số trong vũ trụ và thế giới vi mô

Trái Đất quay nhanh cỡ nào: tự tính tốc độ tự quay và tốc độ chạy quanh Mặt Trời

Ở xích đạo, mặt đất quay khoảng 1.670 km mỗi giờ; Trái Đất chạy quanh Mặt Trời khoảng 30 km mỗi giây. Cách tự tính, con số cho Hà Nội, Huế, TP Hồ Chí Minh.

Little boy spinning slowly with arms stretched out on a grassy schoolyard at sunset, his father watching from a bench, wide shot from behind

Ở đường xích đạo, mặt đất cùng mọi thứ trên đó quay theo Trái Đất với tốc độ khoảng 1.670 km mỗi giờ, còn cả Trái Đất chạy quanh Mặt Trời nhanh khoảng 30 km mỗi giây, tức hơn 100.000 km mỗi giờ. Ở Việt Nam, vì nằm xa xích đạo hơn, tốc độ tự quay thấp hơn một chút: khoảng 1.650 km mỗi giờ ở TP Hồ Chí Minh và khoảng 1.560 km mỗi giờ ở Hà Nội.

Cả hai con số đều tự tính được từ những hằng số phổ thông: bán kính Trái Đất khoảng 6.400 km, khoảng cách tới Mặt Trời khoảng 150 triệu km, một ngày 24 giờ, một năm khoảng 31,5 triệu giây. Phần dưới đây làm từng phép tính, so với tốc độ quen thuộc và giải thích vì sao ta không hề cảm thấy mình đang lao đi nhanh như vậy.

Tính tốc độ tự quay ở xích đạo

Một điểm trên xích đạo đi trọn một vòng chu vi Trái Đất mỗi ngày. Tốc độ bằng quãng đường chia thời gian, nên chỉ cần hai con số.

  1. Tính chu vi xích đạo: 2 nhân 3,14 nhân 6.400 km, được khoảng 40.200 km.
  2. Chia cho 24 giờ: 40.200 chia 24 được khoảng 1.675 km mỗi giờ. Làm tròn còn khoảng 1.670 km mỗi giờ.
  3. Đổi ra km mỗi giây cho dễ so với các tốc độ vũ trụ: 40.200 chia 86.400 giây được khoảng 0,47 km mỗi giây, tức gần nửa km mỗi giây.
  4. Tự kiểm: 1.670 nhân 24 được khoảng 40.000, đúng chu vi xích đạo đã làm tròn.
  5. Ghi chú cho người kỹ tính: Trái Đất quay trọn một vòng so với các ngôi sao mất khoảng 23 giờ 56 phút, ngắn hơn ngày Mặt Trời 24 giờ vài phút. Chênh lệch này làm tốc độ nhích lên chưa tới một phần trăm, không đổi bức tranh chung.

Con số 1.670 km mỗi giờ lớn hơn tốc độ âm thanh trong không khí, khoảng 1.220 km mỗi giờ, và gần gấp đôi tốc độ một máy bay chở khách. Nói cách khác, một người đứng yên ở xích đạo đang cùng mặt đất quay nhanh hơn tiếng nói của chính mình bay trong không khí, nếu đo so với trục Trái Đất.

Tốc độ tự quay ở các thành phố Việt Nam

Càng xa xích đạo, vòng tròn mà một điểm vẽ ra mỗi ngày càng nhỏ, nên tốc độ càng thấp. Tốc độ ở vĩ độ bất kỳ bằng tốc độ ở xích đạo nhân với cos của vĩ độ, một hàm học ở lớp 9 và lớp 10.

NơiVĩ độ bắc (khoảng)Tốc độ tự quay (khoảng)
Xích đạo0 độ1.670 km mỗi giờ
TP Hồ Chí Minh10,8 độ1.650 km mỗi giờ
Huế16,5 độ1.610 km mỗi giờ
Hà Nội21 độ1.560 km mỗi giờ
Vĩ độ 60 độ60 độkhoảng 840 km mỗi giờ, một nửa xích đạo
Cực Bắc90 độgần như bằng 0, chỉ xoay tại chỗ

Cách kiểm một dòng: cos 21 độ khoảng 0,93, nhân 1.675 ra khoảng 1.560. Ở vĩ độ 60 độ, cos bằng đúng 0,5, nên tốc độ còn một nửa. Học sinh chưa học cos có thể nhớ quy tắc thô: trong dải vĩ độ của Việt Nam, tốc độ chỉ thấp hơn xích đạo vài phần trăm; từ bắc vào nam chênh nhau chừng 90 km mỗi giờ.

Bảng này hay được dùng để trả lời một câu đố: ai ở Việt Nam đang “chạy” nhanh nhất? Đáp án là người ở cực nam, nơi gần xích đạo nhất, nhưng họ cũng chỉ nhanh hơn người Hà Nội khoảng sáu phần trăm.

Tính tốc độ Trái Đất chạy quanh Mặt Trời

Phép tính này giống hệt phép tính tự quay, chỉ đổi bán kính và thời gian. Coi quỹ đạo gần như tròn, bán kính khoảng 150 triệu km.

  1. Tính chu vi quỹ đạo: 2 nhân 3,14 nhân 150 triệu km, được khoảng 942 triệu km. Đây là quãng đường Trái Đất đi trong một năm.
  2. Chia cho số giây trong một năm, khoảng 31,5 triệu: 942 triệu chia 31,5 triệu được khoảng 30 km mỗi giây.
  3. Đổi ra km mỗi giờ: 30 nhân 3.600 được khoảng 108.000 km mỗi giờ.
  4. So với máy bay 900 km mỗi giờ: nhanh hơn khoảng 120 lần.
  5. Tự kiểm: 30 km mỗi giây nhân 31,5 triệu giây ra 945 triệu km, đúng bậc với chu vi quỹ đạo.

Ba mươi km mỗi giây nghĩa là trong lúc bạn đọc xong câu này, chừng năm giây, Trái Đất đã chạy thêm khoảng 150 km quanh Mặt Trời, xa hơn cả quãng đường từ Hà Nội xuống Hải Phòng. Trong một ngày, quãng đó là khoảng 2,6 triệu km, gần gấp bảy lần khoảng cách tới Mặt Trăng.

Vì sao ta không cảm thấy mình đang chạy nhanh như vậy

Cơ thể chỉ cảm được thay đổi tốc độ. Ngồi trên máy bay bay đều 900 km mỗi giờ, bạn vẫn rót được nước vào cốc mà không đổ. Cái ta cảm thấy là lúc tăng tốc, phanh, rẽ hay xóc, không phải bản thân tốc độ.

Mọi thứ xung quanh chuyển động cùng ta. Không khí, nhà cửa, cây cối, mặt biển đều quay cùng Trái Đất với cùng tốc độ. Không có gió ngược 1.600 km mỗi giờ vì không khí cũng đang đi cùng chiều.

Chuyển động tròn rất êm vì vòng quá lớn. Trái Đất có quay nên mọi điểm luôn đổi hướng, nhưng mỗi ngày mới quay hết một vòng. Lực sinh ra rất nhỏ, chỉ làm một vật nhẹ đi chưa tới một phần trăm khi ở xích đạo, cơ thể không nhận ra.

Bằng chứng nằm trên bầu trời. Mặt Trời mọc lặn, các ngôi sao xoay quanh sao Bắc Cực mỗi đêm, và các mùa thay nhau trong năm. Đó là cách ta “thấy” chuyển động mà cơ thể không cảm được.

Nhảy lên không rơi xuống chỗ khác. Khi bạn nhảy, bạn mang theo tốc độ của mặt đất, nên rơi đúng chỗ cũ. Tương tự quả bóng ném thẳng lên trong toa tàu đang chạy đều vẫn rơi lại vào tay.

Một câu hỏi lúc chơi trên sân trường

Anh Hùng là kỹ sư ở Bắc Ninh. Cậu con trai lớp 2 đang xoay vòng trên bãi cỏ thì hỏi: “Bố ơi, Trái Đất cũng xoay như con à?”. Anh không trả lời ngay con số 1.560 km mỗi giờ, vì với trẻ lớp 2 đó chỉ là chuỗi chữ số. Anh hỏi lại: “Con xoay một vòng mất bao lâu?”. Cậu bé đếm được khoảng hai giây. Anh nói: “Trái Đất xoay một vòng mất nguyên một ngày, từ sáng hôm nay đến sáng mai”.

Rồi anh dùng chiếc xe máy làm thước: “Mình đi xe máy từ nhà lên Hà Nội chạy khoảng 40 km mỗi giờ. Chỗ mình đứng đang được Trái Đất chở đi nhanh gấp gần bốn mươi lần như thế”. Cậu bé hỏi tiếp sao không bị chóng mặt, và anh để con tự thử: đứng yên trên xe buýt đang chạy đều thì không chóng mặt, chỉ khi xe phanh mới chúi người.

Cách nói này giữ được tinh thần của con số mà không bắt trẻ nhớ con số. Với học sinh lớn hơn, có thể chuyển sang bảng tính và để các em tự làm lại phép chia. Không cần hỏi lại đáp án đúng hay sai; điều đáng khen là câu hỏi.

Đặt các tốc độ cạnh nhau

Bảng sau xếp các tốc độ đã tính trong bài cạnh những tốc độ quen thuộc, đổi hết ra km mỗi giờ cho dễ so. Các con số đều là làm tròn kèm chữ khoảng.

Chuyển độngTốc độ (khoảng)Gấp bao nhiêu lần xe máy 40 km mỗi giờ
Xe máy trong phố40 km mỗi giờ1 lần
Máy bay chở khách900 km mỗi giờkhoảng 22 lần
Âm thanh trong không khí1.220 km mỗi giờkhoảng 30 lần
Mặt đất ở Hà Nội quay quanh trục1.560 km mỗi giờkhoảng 39 lần
Mặt Trăng chạy quanh Trái Đất3.700 km mỗi giờ, khoảng 1 km mỗi giâykhoảng 90 lần
Trái Đất chạy quanh Mặt Trời108.000 km mỗi giờ, khoảng 30 km mỗi giâykhoảng 2.700 lần
Ánh sáng300.000 km mỗi giâykhoảng 27 triệu lần

Tốc độ Mặt Trăng tính như sau: chu vi quỹ đạo 2 nhân 3,14 nhân 384.000 km, khoảng 2,4 triệu km, chia cho khoảng 27 ngày Mặt Trăng đi hết một vòng, tức khoảng 650 giờ, ra khoảng 3.700 km mỗi giờ. Dòng ánh sáng: 300.000 km mỗi giây nhân 3.600 ra khoảng 1,08 tỷ km mỗi giờ, chia 40 được khoảng 27 triệu.

Tính quãng đường chính bạn đã đi trong đời

Hai tốc độ trong bài trở nên gần gũi hơn hẳn khi đổi ra quãng đường của chính mình. Lấy ví dụ một bạn 12 tuổi sống ở Hà Nội; bạn có thể thay tuổi và nơi ở của mình vào từng bước.

  1. Quãng đường quanh Mặt Trời: mỗi năm khoảng 942 triệu km. Nhân 12 năm được khoảng 11,3 tỷ km.
  2. Quãng đường do Trái Đất tự quay: ở Hà Nội tốc độ khoảng 1.560 km mỗi giờ, nhân 24 giờ được khoảng 37.500 km mỗi ngày, gần một vòng xích đạo.
  3. Nhân với số ngày trong 12 năm, khoảng 4.380 ngày: được khoảng 164 triệu km, hơn cả khoảng cách từ Trái Đất tới Mặt Trời.
  4. So hai con số: phần quanh Mặt Trời lớn hơn phần tự quay khoảng 70 lần.
  5. Đổi 11,3 tỷ km ra số chuyến đi Mặt Trăng và về: mỗi chuyến khứ hồi khoảng 768.000 km, vậy khoảng 14.700 chuyến.

Phép tính này không cần độ chính xác cao; điều đáng giữ là bậc độ lớn: hàng tỷ km cho mỗi người sau vài năm tuổi. Nó cũng là bài tập tốt để luyện nhân số lớn mà không cần máy tính, vì mỗi bước chỉ là một phép nhân với số tròn, và bạn có thể tự kiểm bằng cách chia ngược lại.

Câu tự hỏi khi gặp một con số về chuyển động của Trái Đất

Tốc độ của Trái Đất hay xuất hiện trong video khoa học và câu đố trên mạng, đôi khi bị chép sai đơn vị. Vài câu hỏi giúp bạn tự kiểm nhanh:

  • Đơn vị là km mỗi giờ hay km mỗi giây? Tự quay ở xích đạo khoảng 1.670 km mỗi giờ, quanh Mặt Trời khoảng 30 km mỗi giây; đảo đơn vị là lệch 3.600 lần.
  • Con số nói về chuyển động nào? Tự quay quanh trục và chạy quanh Mặt Trời khác nhau khoảng 65 lần, đừng lấy số này giải thích cho chuyện kia.
  • Có tính tới vĩ độ không? Một con số tự quay áp cho mọi nơi trên Trái Đất là chưa đúng, vì càng gần cực càng chậm.
  • Nhân ngược có ra chu vi không? Tốc độ tự quay nhân 24 giờ phải ra quanh 40.000 km ở xích đạo; tốc độ quỹ đạo nhân số giây trong năm phải ra gần một tỷ km.

Bốn câu này dựa hoàn toàn vào những hằng số đã có trong bài, nên bạn không cần tra thêm gì vẫn lọc được phần lớn các con số chép nhầm.

Câu hỏi thường gặp

Trái Đất tự quay với tốc độ bao nhiêu km/h?

Ở xích đạo khoảng 1.670 km mỗi giờ, tính bằng chu vi khoảng 40.000 km chia 24 giờ. Càng xa xích đạo tốc độ càng giảm: khoảng 1.650 km mỗi giờ ở TP Hồ Chí Minh và khoảng 1.560 km mỗi giờ ở Hà Nội.

Trái Đất quay quanh Mặt Trời nhanh cỡ nào?

Khoảng 30 km mỗi giây, tức khoảng 108.000 km mỗi giờ. Con số này ra từ chu vi quỹ đạo khoảng 942 triệu km chia cho khoảng 31,5 triệu giây trong một năm.

Vì sao chúng ta không cảm thấy Trái Đất quay?

Vì cơ thể chỉ cảm được sự thay đổi tốc độ, còn Trái Đất quay rất đều. Không khí và mọi vật xung quanh cũng chuyển động cùng ta, giống như ngồi trên máy bay bay êm vẫn rót nước được bình thường.

Ở cực Bắc thì Trái Đất quay nhanh cỡ nào?

Ngay tại cực, mặt đất gần như chỉ xoay tại chỗ nên tốc độ gần bằng không. Tốc độ tự quay bằng tốc độ ở xích đạo nhân cos của vĩ độ, nên giảm dần từ xích đạo về hai cực.

Mỗi năm Trái Đất đi được quãng đường bao xa quanh Mặt Trời?

Khoảng 942 triệu km, gần một tỷ km, tính bằng chu vi quỹ đạo có bán kính khoảng 150 triệu km. Mỗi ngày Trái Đất đi thêm khoảng 2,6 triệu km.

Nhảy lên cao thì có rơi xuống chỗ khác vì Trái Đất quay không?

Không. Khi nhảy, cơ thể mang theo tốc độ của mặt đất nên vẫn rơi về chỗ cũ, giống như ném quả bóng thẳng lên trong toa tàu chạy đều thì bóng rơi lại vào tay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138