CucDai.comCực Đại
Đơn vị rất lớn và rất nhỏ

Kilo, mega, giga, tera là gì: bậc thang nghìn lần và cách đổi không nhầm số 0

Kilo gấp nghìn, mega gấp triệu, giga gấp tỷ, tera gấp nghìn tỷ. Bảng tiền tố, cách đổi qua lại bằng nhóm ba số 0 và những chỗ hay nhầm chữ hoa chữ thường.

Teenage boy walking along a long rural road at sunrise, power lines stretching to the horizon, seen from behind, wide angle, soft golden light

Kilo, mega, giga, tera là bốn nấc của cùng một chiếc thang, mỗi nấc gấp nấc trước đúng 1.000 lần: kilo là nghìn, mega là triệu, giga là tỷ, tera là nghìn tỷ. Gắn tiền tố vào trước một đơn vị nào cũng được: kilomet, megawatt, gigahertz, terabyte. Nghĩa của tiền tố không đổi, chỉ có đơn vị phía sau thay đổi.

Vì mỗi nấc là đúng ba số 0, cách đổi nhanh nhất là đếm nhóm ba chữ số chứ không đếm từng số 0. Phần dưới đây có bảng đủ năm nấc thường gặp, các bước đổi qua lại, một chiếc thang dựng bằng khoảng cách thật trong vũ trụ để cảm được độ lớn, và những chỗ người lớn lẫn học sinh hay nhầm, nhất là chữ hoa và chữ thường.

Bảng năm nấc: tiền tố, ký hiệu, gấp bao nhiêu lần

Bảng sau là phần cần thuộc. Cột cuối là cách đọc bằng tiếng Việt, dùng để tự kiểm khi đọc tin hoặc làm bài: nếu đổi xong mà cách đọc không khớp với cột này thì đã đếm sai số 0.

Tiền tốKý hiệuGấp đơn vị gốcViết bằng lũy thừaĐọc tiếng Việt
kilok (chữ thường)1.000 lần10 mũ 3một nghìn
megaM (chữ hoa)1.000.000 lần10 mũ 6một triệu
gigaG (chữ hoa)1.000 triệu lần10 mũ 9một tỷ
teraT (chữ hoa)1.000 tỷ lần10 mũ 12một nghìn tỷ
petaP (chữ hoa)1 triệu tỷ lần10 mũ 15một triệu tỷ

Để ý cột lũy thừa: số mũ tăng đều 3 – 6 – 9 – 12 – 15. Đó là lý do mỗi nấc gấp nhau 1.000 lần chứ không phải 10 hay 100 lần. Ở giữa kilo và đơn vị gốc còn có hecto (100 lần) và deca (10 lần), nhưng ngoài hecta và hectolit thì gần như không ai dùng, nên bạn không cần nhớ thêm.

Một chi tiết hay bị bỏ qua: chỉ có kilo viết chữ thường, các nấc lớn hơn đều viết chữ hoa. Viết sai chữ hoa chữ thường không chỉ là lỗi trình bày, vì chữ m thường lại là một tiền tố khác hẳn (mili). Chuyện này nói kỹ ở một mục bên dưới.

Vì sao mỗi nấc đúng nghìn lần: mẹo nhóm ba chữ số

Người Việt viết số lớn bằng dấu chấm ngăn mỗi nhóm ba chữ số: 1.000, 1.000.000. Mỗi dấu chấm ấy chính là một nấc tiền tố. Số có một dấu chấm phân cách thì nằm ở tầm kilo, hai dấu chấm ở tầm mega, ba dấu chấm ở tầm giga. Nhờ vậy bạn không phải đếm từng số 0, chỉ cần đếm nhóm.

Ví dụ, một con số 4.500.000 watt có hai dấu chấm, tức là tầm mega. Bỏ hai nhóm cuối, đặt dấu phẩy thập phân vào chỗ dấu chấm thứ nhất: 4,5 MW. Ngược lại, 0,8 GW muốn đổi ra MW thì lùi một nấc, nhân 1.000: 800 MW. Muốn ra kW thì lùi thêm một nấc nữa: 800.000 kW.

Mẹo này còn giúp đọc tên số trong tiếng Việt cho đúng. Tiếng Việt cũng đặt tên theo nhóm ba: nghìn, triệu, tỷ. Riêng sau tỷ thì tiếng Việt không có tên mới mà ghép lại thành nghìn tỷ, triệu tỷ. Vì vậy tera là "nghìn tỷ" chứ không có một chữ riêng nào, và peta là "triệu tỷ". Khi thấy ai đó viết "một tera bằng một tỷ tỷ" là biết ngay đã nhầm hai nấc.

Cái không cần làm: đừng cố nhớ tiền tố bằng cách đọc to cả dãy số 0. Đọc to một dãy mười hai số 0 rất dễ lạc. Nhớ "bốn dấu chấm là tera" nhanh và chắc hơn nhiều.

Đổi qua lại giữa các nấc: bốn bước làm tay

Tình huống giả định: Nam học lớp 8 ở Huế đọc bài về một trang trại điện mặt trời ghi công suất 0,35 GW, rồi ở đoạn dưới lại thấy 350.000 kW. Nam muốn biết hai con số này có phải là một không. Cách làm như sau.

  1. Viết hai con số về cùng một hàng: 0,35 GW và 350.000 kW. Chọn một nấc chung để so, thường chọn nấc ở giữa cho gọn, ở đây là MW.
  2. Đếm số nấc phải đi. Từ GW xuống MW là một nấc, nên 0,35 GW nhân 1.000 thành 350 MW. Từ kW lên MW là một nấc theo chiều ngược lại, nên 350.000 kW chia 1.000 thành 350 MW.
  3. Đi xuống nấc nhỏ hơn thì con số to ra (nhân 1.000), đi lên nấc lớn hơn thì con số nhỏ lại (chia 1.000). Hai con số cùng ra 350 MW, vậy bài viết nhất quán.
  4. Tự kiểm bằng cách đọc thành chữ: 350 MW là "ba trăm năm mươi triệu watt", 0,35 GW là "không phẩy ba mươi lăm tỷ watt", tức ba trăm năm mươi triệu. Khớp.

Quy tắc gói gọn trong một câu: đơn vị nhỏ đi thì con số lớn lên, và ngược lại. Ai đổi xong mà thấy cả đơn vị lẫn con số cùng lớn lên thì chắc chắn đã sai hướng. Đây là phép tự kiểm ba giây nên làm sau mọi lần đổi.

Cảm độ lớn từng nấc bằng khoảng cách thật

Đọc tên tiền tố thì dễ, cảm được nó lớn đến đâu mới khó. Một cách là dựng cả chiếc thang bằng mét, dùng vài khoảng cách phổ thông mà sách giáo khoa nào cũng có. Mọi số ở đây đều là số làm tròn, kèm chữ "khoảng".

NấcMột khoảng cách quenViết theo tiền tố
kilomet (km)quãng đi bộ chừng mười mấy phútkhoảng 1 km
megamet (Mm)bán kính Trái Đất, khoảng 6.400 kmkhoảng 6,4 Mm
megamet (Mm)Trái Đất đến Mặt Trăng, khoảng 384.000 kmkhoảng 384 Mm
gigamet (Gm)Trái Đất đến Mặt Trời, khoảng 150 triệu kmkhoảng 150 Gm
petamet (Pm)một năm ánh sáng, khoảng 9,5 nghìn tỷ kmkhoảng 9,5 Pm

Không ai dùng megamet hay gigamet trong đời sống, nhưng viết thử như vậy giúp thấy rõ các nấc cách nhau xa thế nào. Từ bán kính Trái Đất đến khoảng cách Trái Đất – Mặt Trăng là cùng một nấc mega, chỉ khác nhau khoảng 60 lần. Còn từ Mặt Trăng đến Mặt Trời là nhảy hẳn một nấc, lên giga.

Kiểm phép đổi: 150 triệu km bằng 150 triệu nghìn mét, tức 150 nhân 10 mũ 9 mét, đúng là 150 Gm. Một năm ánh sáng khoảng 9,5 nghìn tỷ km bằng 9,5 nhân 10 mũ 15 mét, đúng là tầm peta. Khi tự làm bảng kiểu này cho đơn vị khác, bạn chỉ cần chọn mỗi nấc một vật quen là đủ.

Chữ hoa, chữ thường và những chỗ hay nhầm

m thường và M hoa khác nhau một tỷ lần. mW là miliwatt, một phần nghìn watt. MW là megawatt, một triệu watt. Tỷ số giữa hai đơn vị là 1.000.000 chia cho 0,001, tức một tỷ lần. Viết lẫn hai chữ này trong một bảng thông số là đổi nghĩa hoàn toàn, nên khi chép số liệu hãy giữ đúng chữ hoa chữ thường như bản gốc.

k viết thường, K hoa không phải kilo. Ký hiệu chuẩn của kilo là k thường: km, kg, kW. Chữ K hoa là ký hiệu của kelvin, đơn vị nhiệt độ. Trong máy tính người ta hay viết KB với K hoa, đó là thói quen riêng của ngành, không nên mang sang chỗ khác.

Chữ "k" trong giá tiền là cách nói tắt. "50k" trên bảng giá quán ăn là năm mươi nghìn đồng. Cách viết này dễ hiểu trong đời thường nhưng không phải ký hiệu chính thức, đừng đưa vào hợp đồng hay văn bản cần chính xác.

Không ghép hai tiền tố. Không có "kilomega" hay "megakilo". Muốn diễn đạt một tỷ thì dùng thẳng giga. Riêng kilogam là trường hợp lạ: đơn vị gốc của khối lượng lại mang sẵn chữ kilo, nên nghìn tấn không viết là "kilokilogam" mà viết là gigagam hoặc nói thẳng nghìn tấn.

Giga trong tiếng Anh đọc là billion. Tiếng Anh dùng billion cho một tỷ (10 mũ 9). Khi dịch tin tức, "3 billion" là ba tỷ, không phải ba nghìn tỷ hay ba triệu. Còn trillion là nghìn tỷ, ứng với tera.

Gặp tiền tố ở đâu trong đời sống

Một khi đã nắm bảng năm nấc, bạn sẽ thấy cùng một chiếc thang xuất hiện ở rất nhiều chỗ tưởng chẳng liên quan gì đến nhau. Vài chỗ quen thuộc nhất:

  • Quãng đường và tốc độ: kilomet, kilomet trên giờ. Đây là nấc kilo mà ai cũng dùng hằng ngày, đến mức ít người nhận ra "kilo" là một tiền tố.
  • Điện: kilowatt trên nhãn máy điều hoà, megawatt và gigawatt trong tin về nhà máy điện. Mỗi bước từ nhãn đồ gia dụng lên tin năng lượng là nhảy một hai nấc.
  • Tần số: kilohertz và megahertz trên đài phát thanh, gigahertz trong thông số bộ xử lý và sóng wifi.
  • Dữ liệu: kilobyte, megabyte, gigabyte, terabyte. Riêng ngành máy tính có một cách tính lệch đi một chút, nên dung lượng ổ cứng hay hiện thiếu so với số ghi trên hộp.
  • Khối lượng: kilogam hằng ngày, tấn (bằng một megagam) cho hàng hoá lớn.

Thấy một đơn vị lạ có tiền tố, hãy tách làm hai phần: tiền tố cho biết "gấp bao nhiêu", phần còn lại cho biết "đo cái gì". Gigajoule là một tỷ joule, terawatt giờ là một nghìn tỷ watt giờ. Không cần biết trước đơn vị đó, bạn vẫn đọc được độ lớn.

Tự kiểm một con số có tiền tố trước khi tin

Đọc thành chữ tiếng Việt. Chuyển con số về dạng "bao nhiêu triệu, bao nhiêu tỷ". Nếu đọc lên nghe vô lý so với vật được đo, ví dụ một chiếc quạt bàn có công suất "50 MW", gần như chắc chắn người viết đã gõ nhầm m thường thành M hoa hoặc ngược lại.

So với một mốc quen. Giữ trong đầu vài mốc: đồ gia dụng thường tính bằng watt đến vài kilowatt; nhà máy điện tính bằng megawatt đến gigawatt. Con số nằm lệch hẳn khỏi tầm mốc là dấu hiệu cần kiểm lại nguồn.

Đếm nấc chứ không đếm số 0. Khi đổi, ghi ra giấy mình đi lên hay đi xuống bao nhiêu nấc, mỗi nấc ba số 0. Cách này tránh được lỗi thêm hoặc bớt một số 0, lỗi phổ biến nhất khi đổi bằng tay.

Hỏi ngược lại người viết. Với số liệu thống kê lớn trong tin tức, đừng chỉ tin con số đã đổi sẵn. Tra nguồn chính thức xem bản gốc dùng đơn vị gì, vì sai lệch thường nằm ở bước người viết tự đổi đơn vị.

Câu hỏi thường gặp

Một giga bằng bao nhiêu mega?

Một giga bằng 1.000 mega, vì mỗi nấc tiền tố cách nhau đúng nghìn lần. Ví dụ 1 GW bằng 1.000 MW, 2,5 GHz bằng 2.500 MHz. Trong dung lượng máy tính có thêm cách tính theo 1.024, cần xem riêng.

Tera lớn hơn giga bao nhiêu lần?

Tera lớn hơn giga 1.000 lần. Giga là một tỷ, tera là một nghìn tỷ. Vì vậy 1 TB bằng 1.000 GB theo cách tính thập phân, và 1 TW bằng 1.000 GW trong ngành điện.

Vì sao kilo viết chữ thường còn mega viết chữ hoa?

Theo quy ước quốc tế, các tiền tố từ mega trở lên viết chữ hoa, còn kilo và các tiền tố nhỏ viết chữ thường. Nhờ vậy m thường (mili) và M hoa (mega) không bị lẫn nhau, dù cùng một chữ cái.

Sau peta còn tiền tố nào lớn hơn không?

Có, sau peta còn exa (10 mũ 18), zetta (10 mũ 21), yotta (10 mũ 24) và vài tiền tố mới được bổ sung. Chúng gần như chỉ xuất hiện trong khoa học và trong tổng dung lượng dữ liệu rất lớn, đời thường hiếm gặp.

Viết 5K có phải là năm nghìn không?

Trong giá tiền thì người ta hiểu là năm nghìn đồng, nhưng đó là cách viết tắt đời thường. Theo ký hiệu chuẩn, kilo là k thường, còn K hoa là kelvin. Trong văn bản cần chính xác nên viết rõ bằng chữ hoặc đủ số.

Có cách nào nhớ thứ tự kilo, mega, giga, tera nhanh không?

Nhớ theo số mũ 3, 6, 9, 12 và theo tiếng Việt nghìn, triệu, tỷ, nghìn tỷ. Mỗi nấc ứng với một dấu chấm phân cách nhóm ba chữ số. Đếm dấu chấm là biết ngay đang ở nấc nào.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138