CucDai.comCực Đại
Đơn vị rất lớn và rất nhỏ

Mili, micro, nano, pico khác nhau thế nào: bậc thang nhỏ dần và cách đổi

Mili là một phần nghìn, micro một phần triệu, nano một phần tỷ, pico một phần nghìn tỷ. Bảng tiền tố nhỏ, ký hiệu µ, cách đổi và đọc đúng trên linh kiện.

Young Vietnamese technician soldering tiny components on a green circuit board at a workbench, close overhead shot, magnifying lamp, warm side light, face out of frame

Mili, micro, nano, pico là bốn nấc đi xuống, mỗi nấc nhỏ hơn nấc trước đúng 1.000 lần: mili là một phần nghìn, micro là một phần triệu, nano là một phần tỷ, pico là một phần nghìn tỷ. Chúng là hình ảnh soi gương của kilo, mega, giga, tera: cùng bước nhảy nghìn lần, chỉ là đi về phía nhỏ.

Khó khăn thật không nằm ở bảng mà ở chỗ ký hiệu: m thường dễ lẫn với M hoa, chữ µ của micro hay bị gõ thành u hoặc mc, và trên linh kiện điện tử người ta lại viết tắt kiểu riêng. Bài này đi qua bảng bốn nấc, cách đổi bằng nhóm ba chữ số sau dấu phẩy, cách đọc trên tụ điện và dòng điện, và những lỗi khiến con số lệch nghìn lần mà không ai để ý.

Bảng bốn nấc đi xuống

Cột "phần" là cách đọc dễ nhất. Cột thập phân để bạn thấy mỗi nấc thêm ba chữ số sau dấu phẩy. Cột cuối là một ví dụ thường gặp, giúp bạn gắn tiền tố với một vật cụ thể.

Tiền tốKý hiệuBằng bao nhiêu đơn vị gốcViết thập phân hoặc lũy thừaGặp ở đâu
milimmột phần nghìn0,001milimet trên thước kẻ, miliampe trên sạc
microµ (đọc là muy)một phần triệu0,000 001micromet khi nói về bụi mịn, microfarad trên tụ điện
nanonmột phần tỷ10 mũ âm 9 (ba nhóm ba chữ số sau dấu phẩy)nanomet khi nói về ánh sáng, nano giây trong máy tính
picopmột phần nghìn tỷ10 mũ âm 12 (bốn nhóm)picofarad trên tụ gốm nhỏ

Trong cột thập phân, các chữ số sau dấu phẩy được tách nhóm ba bằng khoảng trắng cho dễ đếm. Đây là thói quen nên tập: đếm nhóm ba sau dấu phẩy cũng giống đếm dấu chấm phân cách ở số lớn. Một nhóm là mili, hai nhóm là micro, ba nhóm là nano, bốn nhóm là pico.

Giữa mili và đơn vị gốc còn có centi (một phần trăm) và deci (một phần mười). Hai tiền tố này chỉ quen ở xăng-ti-mét, đề-xi-mét và đề-xi-lít, nên không đưa vào chiếc thang nghìn lần ở đây.

Chữ µ: vì sao micro có ký hiệu riêng

Micro là tiền tố duy nhất trong nhóm dùng chữ Hy Lạp µ (muy) làm ký hiệu. Lý do đơn giản: chữ m thường đã dành cho mili, chữ M hoa dành cho mega, nên micro phải lấy một chữ khác.

Rắc rối là bàn phím phổ thông không có sẵn chữ µ. Vì thế người ta viết thay bằng chữ u thường (uF thay cho µF trên linh kiện), hoặc bằng "mc" (mcg thay cho µg trên nhãn thực phẩm bổ sung). Ba cách viết µg, ug, mcg cùng chỉ một thứ: microgam, một phần triệu gam.

Chỗ nguy hiểm là chữ µ bị lỗi phông khi sao chép, biến thành chữ m. Lúc đó microgam biến thành miligam, con số trên giấy lớn hơn thật nghìn lần. Gặp tài liệu có "mg" ở chỗ lẽ ra phải rất nhỏ, hãy mở bản gốc ra so chứ đừng tin bản đã qua nhiều lần dán.

Một mẹo nhỏ để không lẫn: micro trong tiếng Việt quen gắn với "vi" như vi khuẩn, vi sinh, kính hiển vi. Thứ thuộc tầm micromet là thứ phải dùng kính hiển vi mới thấy rõ, còn tầm milimet thì mắt thường vẫn nhìn được. Nếu bạn đọc thấy một hạt "vài milimet" mà người ta bảo không nhìn thấy bằng mắt, hẳn họ đã nhầm micro thành mili.

Đổi giữa các nấc nhỏ: làm như thế nào

Tình huống giả định: cô giáo Vật lý ở Cần Thơ cho lớp 10 một mạch điện có tụ ghi 0,1 µF và hỏi giá trị đó bằng bao nhiêu nF, bao nhiêu pF. Các bước:

  1. Xác định chiều đi: từ µF sang nF là đi xuống một nấc (nhỏ hơn), sang pF là đi xuống hai nấc.
  2. Đi xuống nấc nhỏ hơn thì con số lớn lên, mỗi nấc nhân 1.000. Vậy 0,1 µF nhân 1.000 thành 100 nF.
  3. Đi tiếp một nấc nữa: 100 nF nhân 1.000 thành 100.000 pF.
  4. Kiểm ngược: 100.000 pF chia 1.000 hai lần ra 0,1 µF. Khớp. Đọc thành lời: không phẩy một phần triệu farad, tức một phần mười triệu farad.

Chiều ngược lại cũng vậy: 4.700 pF là bao nhiêu nF? Đi lên một nấc thì chia 1.000, được 4,7 nF. Đi lên nữa thì 0,0047 µF. Ba cách viết đó cùng một giá trị, khác nhau chỉ ở chỗ chọn nấc nào cho con số gọn.

Người trong nghề thường chọn nấc sao cho phần đứng trước nằm trong khoảng từ 1 đến 999. Vì vậy người ta viết 4,7 nF chứ ít khi viết 0,0047 µF hay 4.700 pF, dù cả ba đều đúng.

Đọc tiền tố nhỏ trên linh kiện và đồ điện

Mã ba chữ số trên tụ gốm. Tụ gốm nhỏ thường in ba chữ số, ví dụ 104. Quy ước là hai chữ số đầu là giá trị, chữ số thứ ba là số chữ số 0 thêm vào, đơn vị là pF. Vậy 104 là 10 kèm bốn số 0, tức 100.000 pF, bằng 100 nF, bằng 0,1 µF. Đúng con số trong ví dụ ở mục trên.

Chữ cái thay dấu phẩy. Trên sơ đồ mạch, người ta hay viết 4n7 thay cho 4,7 nF, hay 2µ2 thay cho 2,2 µF. Chữ cái vừa là tiền tố vừa đứng ở chỗ dấu phẩy, để dấu phẩy nhỏ không bị mất khi in mờ.

Miliampe trên củ sạc và pin. Dòng điện của sạc điện thoại có thể ghi bằng ampe hoặc miliampe: 2.000 mA bằng 2 A. Dung lượng pin ghi bằng mAh, ví dụ 5.000 mAh bằng 5 Ah. Đây là phép đổi một nấc, chia 1.000.

Milivolt và microvolt trong đo đạc. Đồng hồ vạn năng có thang mV cho điện áp nhỏ. Con số hiện 250 mV nghĩa là 0,25 V. Đọc nhầm thành 250 V thì lệch nghìn lần, nên luôn nhìn ký hiệu đơn vị trên màn hình trước khi đọc số.

Hình dung bốn nấc bằng một mét

Muốn cảm được độ nhỏ, hãy lấy một mét rồi chia dần. Các vật trong bảng là ví dụ quen, kích thước ghi theo tầm và kèm chữ "khoảng" vì mỗi vật thật mỗi khác.

NấcMột mét chia choVật ở tầm này
milimet1.000vạch nhỏ nhất trên thước kẻ học sinh
micromet1 triệubề dày sợi tóc khoảng vài chục micromet; hạt bụi mịn PM2.5 nhỏ hơn hoặc bằng 2,5 micromet
nanomet1 tỷbước sóng ánh sáng nhìn thấy khoảng 400 đến 700 nanomet
picomet1 nghìn tỷtầm kích thước nguyên tử, khoảng vài chục đến vài trăm picomet

Chỗ đáng chú ý: từ vạch thước kẻ đến sợi tóc chỉ là đi xuống một nấc, vậy mà sợi tóc đã mảnh đến mức phải nhìn kỹ. Từ sợi tóc đến bước sóng ánh sáng lại thêm một nấc nữa, nhỏ đến mức kính hiển vi quang học thông thường cũng không còn phân biệt được chi tiết.

Cách dựng thang này áp dụng được cho mọi đơn vị: lấy đơn vị gốc, chia 1.000 liên tiếp, mỗi nấc tìm một vật quen. Làm một lần trên giấy là nhớ lâu hơn học thuộc bảng.

Những lỗi làm con số lệch nghìn lần

Đọc MFD trên tụ cũ thành milifarad. Trên tụ điện đời cũ hay in MFD hoặc mfd, đó là cách viết cũ của microfarad. Theo ký hiệu chuẩn bây giờ, mF lại là milifarad, lớn hơn microfarad nghìn lần. Gặp ký hiệu lạ trên linh kiện thì tra mã linh kiện cho chắc, đừng suy đoán từ chữ cái.

Thêm hoặc bớt một nhóm số 0 sau dấu phẩy. Viết 0,000 01 thay cho 0,000 001 là lệch mười lần. Tách nhóm ba bằng khoảng trắng khi viết tay giúp tránh lỗi này rất hiệu quả.

Lẫn dấu phẩy và dấu chấm. Tài liệu tiếng Anh dùng dấu chấm cho phần thập phân: 0.1 µF. Tài liệu tiếng Việt dùng dấu phẩy: 0,1 µF. Chép từ tài liệu nước ngoài sang mà giữ dấu chấm thì "4.700" có thể bị hiểu là bốn phẩy bảy hoặc bốn nghìn bảy trăm.

Bỏ quên đơn vị khi ghi chép. Ghi "tụ 100" mà không ghi nF hay pF thì sau một tuần chính bạn cũng không nhớ. Luôn viết tiền tố và đơn vị liền với con số, kể cả trong ghi chú nhanh.

Câu tự hỏi trước khi tin một con số rất nhỏ

Hỏi đầu tiên: tiền tố này có hợp với vật được đo không? Một hạt bụi mắt thường không thấy mà ghi "vài milimet" là sai tầm. Một sợi dây điện trong nhà mà ghi đường kính "vài micromet" cũng sai tầm theo chiều ngược lại.

Hỏi thứ hai: ký hiệu có bị đổi khi sao chép không? Chữ µ là chữ dễ hỏng nhất. Nếu tài liệu đã qua nhiều lần chuyển định dạng, hãy tìm bản gốc.

Hỏi thứ ba: đổi sang đơn vị gốc thì con số đọc lên thế nào? Đọc 250 nm thành "hai trăm năm mươi phần tỷ mét", tức "một phần tư của một phần triệu mét", nghe nhỏ đúng như một bước sóng. Đọc thành lời là cách kiểm chậm mà chắc.

Và một câu dành cho người học: nếu kết quả đổi đơn vị của mình cho ra một con số có mười mấy chữ số 0, hãy dừng lại xem có nấc nào gọn hơn không. Con số đúng mà khó đọc thì người sau đọc vẫn dễ sai.

Thử với một ví dụ giả định: anh thợ sửa điện tử ở Bắc Ninh ghi vào sổ "tụ thay thế 0,000 1 F". Con số không sai, nhưng phải đếm số 0 mới hiểu. Đổi ra 100 µF thì ai cầm sổ cũng đọc được ngay, và khi ra cửa hàng linh kiện, người bán cũng hỏi đúng theo cách viết đó. Chọn nấc cho gọn vì thế không chỉ là chuyện đẹp mắt mà là chuyện bớt một lần đọc sai.

Với trẻ nhỏ hơn đang làm quen, không cần dạy đủ bốn nấc ngay. Bắt đầu từ milimet trên thước kẻ, cho con tự đếm xem một xăng-ti-mét có bao nhiêu vạch, rồi mới nói tới chuyện chia nhỏ tiếp nghìn lần nữa. Thứ đã cầm nắm được thì mới làm điểm tựa cho thứ không nhìn thấy.

Câu hỏi thường gặp

Một micro bằng bao nhiêu mili?

Một micro bằng một phần nghìn mili, tức 0,001 mili. Ngược lại, một mili bằng 1.000 micro. Ví dụ 1 mm bằng 1.000 micromet, 1 mA bằng 1.000 µA. Hai nấc này cách nhau đúng một bước trên chiếc thang nghìn lần.

Nano nhỏ hơn micro bao nhiêu lần?

Nano nhỏ hơn micro 1.000 lần. Micro là một phần triệu, nano là một phần tỷ. Vì vậy 1 micromet bằng 1.000 nanomet, và 1 µF bằng 1.000 nF trên linh kiện điện tử.

mcg trên nhãn có phải là miligam không?

Không. mcg là cách viết khác của µg, tức microgam, một phần triệu gam. Miligam viết là mg, lớn hơn microgam 1.000 lần. Đọc nhầm hai ký hiệu này là lệch con số nghìn lần.

Tụ ghi 104 là bao nhiêu microfarad?

Mã 104 nghĩa là số 10 thêm bốn chữ số 0, đơn vị picofarad, tức 100.000 pF. Đổi lên: 100.000 pF bằng 100 nF, bằng 0,1 µF. Đây là giá trị tụ rất phổ biến trong mạch điện tử.

Vì sao micro lại ký hiệu bằng chữ µ?

Vì chữ m thường đã dùng cho mili và chữ M hoa đã dùng cho mega, nên micro được gán chữ Hy Lạp µ để không trùng. Khi không gõ được µ, người ta thường thay bằng chữ u hoặc chữ mc.

Pico có dùng trong đời sống không?

Ít gặp, chủ yếu thấy trên tụ điện cỡ nhỏ (picofarad) và trong khoa học khi nói về kích thước nguyên tử hay khoảng thời gian rất ngắn. Người không làm kỹ thuật hầu như chỉ cần nắm đến nano là đủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138