Một "số điện" trên hoá đơn là một kilooát giờ (kWh): một thiết bị 1.000 oát chạy liên tục một giờ. Số điện một thiết bị dùng bằng công suất (tính bằng kilooát) nhân với số giờ chạy. Quạt 50 W chạy 8 giờ mỗi ngày dùng 0,05 × 8 = 0,4 kWh mỗi ngày, khoảng 12 kWh mỗi tháng.
Với máy chạy ngắt quãng như điều hoà, tủ lạnh, cần nhân thêm tỉ lệ thời gian máy thật sự chạy, hoặc đọc số kWh ghi sẵn trên nhãn năng lượng. Phần dưới chỉ cách đổi đơn vị, lập bảng cho cả nhà, những thiết bị hay bị đánh giá sai, và cách đối chiếu với hoá đơn để biết ước lượng của mình có lệch không. Giá điện tính theo bậc và thay đổi theo từng thời kỳ, nên số tiền trong bài chỉ là ví dụ.
Oát, kilooát, kilooát giờ: đổi cho khỏi nhầm
Oát (W) là công suất, tức thiết bị "ăn" điện nhanh cỡ nào ở mỗi thời điểm. Kilooát giờ (kWh) là năng lượng, tức tổng lượng điện đã dùng sau một khoảng thời gian. Giống như tốc độ và quãng đường: chạy 40 km/h trong hai giờ thì đi được 80 km; thiết bị 400 W chạy hai giờ thì dùng 800 Wh, tức 0,8 kWh.
Phép đổi chỉ có một bước: chia oát cho 1.000 ra kilooát. 50 W là 0,05 kW, 700 W là 0,7 kW, 2.500 W là 2,5 kW. Sau đó nhân với số giờ. Phút thì đổi ra giờ trước: 30 phút là 0,5 giờ, 15 phút là 0,25 giờ. Nồi cơm 700 W nấu nửa giờ dùng 0,7 × 0,5 = 0,35 kWh.
Chỗ hay nhầm nhất là gọi "kW" và "kWh" như nhau. Một máy "2 kW" không có nghĩa là mỗi tháng tốn 2 số điện; nó có nghĩa là mỗi giờ chạy hết công suất tốn 2 số. Chạy một tiếng mỗi ngày trong 30 ngày là 60 số. Khi đọc quảng cáo thiết bị, chú ý xem con số đang nói về công suất hay về điện năng tiêu thụ trong một khoảng thời gian.
Bảng ước lượng cho một căn hộ
Tình huống giả định: chị Vy làm kế toán ở Hải Phòng, thấy hoá đơn mùa hè tăng nhiều, muốn biết thiết bị nào dùng nhiều điện nhất. Chị đọc công suất trên nhãn từng máy và ước số giờ dùng. Các con số dưới đây là ví dụ của nhà chị.
| Thiết bị | Công suất | Giờ dùng mỗi ngày | Số điện mỗi tháng (30 ngày) |
|---|---|---|---|
| Điều hoà phòng ngủ | 900 W | 8 giờ, máy nén chạy khoảng 60% thời gian | 0,9 × 8 × 0,6 × 30 ≈ 130 |
| Bình nóng lạnh | 2.500 W | 0,5 giờ | 2,5 × 0,5 × 30 = 37,5 |
| Tủ lạnh | nhãn ghi khoảng 365 kWh mỗi năm | chạy cả ngày, ngắt quãng | 365 ÷ 12 ≈ 30 |
| Hai quạt đứng | 50 W mỗi cái | 8 giờ | 0,1 × 8 × 30 = 24 |
| Ti vi | 100 W | 4 giờ | 0,1 × 4 × 30 = 12 |
| Nồi cơm điện | 700 W | 0,5 giờ | 0,7 × 0,5 × 30 = 10,5 |
| Năm bóng đèn LED | 9 W mỗi bóng | 6 giờ | 0,045 × 6 × 30 = 8,1 |
| Cộng | khoảng 252 |
Chỉ riêng điều hoà đã chiếm khoảng một nửa. Bình nóng lạnh có công suất lớn nhất nhà nhưng chạy ít nên đứng thứ hai. Đèn LED, thứ nhiều người tắt rất kỹ, lại chiếm phần rất nhỏ. Đó là lợi ích chính của việc lập bảng: biết công sức tiết kiệm nên dồn vào đâu thay vì đoán theo cảm giác.
Máy chạy ngắt quãng: đừng nhân thẳng công suất
Điều hoà không chạy hết công suất suốt đêm. Khi phòng đã mát, máy nén chạy chậm lại hoặc ngắt rồi chạy lại. Tỉ lệ thời gian chạy phụ thuộc nhiệt độ ngoài trời, nhiệt độ cài đặt, phòng kín hay hở. Ví dụ dùng 60% là giả định; ngày nắng gắt có thể cao hơn nhiều.
Tủ lạnh: dùng số trên nhãn năng lượng. Tủ lạnh có nhãn ghi điện năng tiêu thụ ước tính theo năm hoặc theo ngày, đo trong điều kiện thử nghiệm. Chia ra tháng là có ước lượng tốt hơn nhiều so với lấy công suất máy nén nhân 24 giờ.
Bình nóng lạnh: phụ thuộc lượng nước dùng. Mùa đông tắm nước nóng lâu hơn, nước đầu vào lạnh hơn, bình chạy lâu hơn. Đừng dùng con số mùa hè cho mùa đông.
Máy giặt, nồi cơm: công suất cao chỉ trong một phần chu trình. Nồi cơm kéo công suất lớn lúc nấu, rồi chuyển sang ủ ấm với công suất nhỏ hơn nhiều. Nếu nồi ủ cả ngày, phần ủ có thể đáng kể dù mỗi giờ ít.
Chế độ chờ: nhỏ nhưng chạy suốt ngày. Ti vi, đầu thu, bộ phát mạng để chờ thường chỉ vài oát, nhưng 24 giờ, 30 ngày, nhiều thiết bị cộng lại thì thành vài số điện mỗi tháng. Không lớn, nhưng là phần duy nhất bạn bớt được mà không mất tiện nghi gì.
Đối chiếu với hoá đơn để biết mình ước lệch bao nhiêu
Bảng ước lượng chỉ đáng tin khi so được với số thật. Hoá đơn hằng tháng ghi tổng số kWh đã dùng; công tơ điện cho đọc số bất cứ lúc nào.
- Cộng tổng số điện ước lượng trong bảng của bạn. Chị Vy được khoảng 252 kWh.
- Lấy số kWh trên hoá đơn tháng tương ứng. Giả định hoá đơn ghi 290 kWh.
- Tính phần lệch: 290 − 252 = 38 kWh, tức bảng ước thiếu khoảng 13%.
- Tìm phần thiếu: thiết bị quên liệt kê như máy giặt, bàn là, sạc điện thoại, máy bơm nước, hoặc giờ dùng ước quá thấp. Với nhà chị Vy, máy bơm nước và máy giặt chưa có trong bảng.
- Muốn đo riêng một thiết bị: đọc số công tơ, tắt mọi thứ trừ thiết bị đó trong vài giờ, đọc lại. Cách này làm được với điều hoà vào buổi tối khi cả nhà đi ngủ.
Lệch dưới một phần năm là ước lượng tốt cho việc trong nhà. Lệch gấp đôi thì gần như chắc có một thiết bị lớn bị bỏ sót hoặc tỉ lệ chạy của điều hoà quá thấp. Nếu đã soát hết mà số trên hoá đơn vẫn cao bất thường, hãy liên hệ đơn vị điện lực để được kiểm tra; ước lượng chỉ giúp bạn biết khi nào nên hỏi.
Đọc công suất trên nhãn máy cho đúng
Tìm dòng có chữ W hoặc kW. Nhãn thông số thường dán ở mặt sau, mặt đáy hoặc trong cánh cửa thiết bị, ghi điện áp, tần số và công suất. Con số đi kèm W hoặc kW là thứ bạn cần; con số đi kèm V là điện áp, đừng nhầm.
Nhãn chỉ ghi dòng điện (A) thì nhân với điện áp. Một số thiết bị ghi dòng điện thay vì công suất. Nhân số ampe với 220 vôn cho ra công suất gần đúng tính bằng oát; ví dụ 2 A × 220 V ≈ 440 W. Đây là mức tối đa, thiết bị thường dùng ít hơn.
Công suất ghi trên nhãn là mức tối đa. Quạt chạy số nhỏ, ti vi giảm độ sáng, máy tính khi rảnh dùng ít hơn con số trên nhãn. Dùng con số nhãn cho ra ước lượng hơi cao, an toàn cho việc lập bảng.
Điều hoà ghi cả công suất làm lạnh và công suất điện. Con số lớn đi kèm BTU hoặc kW làm lạnh là khả năng làm mát, không phải điện tiêu thụ. Tìm dòng công suất điện tiêu thụ, thường nhỏ hơn nhiều.
Không thấy nhãn thì tra theo mã máy. Sách hướng dẫn hoặc trang thông tin của hãng có thông số theo mã máy. Đừng lấy con số của một máy khác cùng loại, vì chênh nhau có thể gấp đôi.
Từ số điện ra tiền: vì sao không nhân thẳng được
Giá điện sinh hoạt ở Việt Nam tính theo bậc thang: những số điện đầu tiên giá thấp hơn, càng dùng nhiều thì phần vượt lên tính giá cao hơn. Mức giá và số bậc do cơ quan có thẩm quyền quy định và có thể thay đổi, nên muốn biết giá hiện hành, hãy xem trên hoá đơn hoặc thông tin chính thức của đơn vị điện lực.
Hệ quả quan trọng: số điện tăng thêm vào mùa hè thường rơi vào bậc giá cao nhất mà nhà bạn đang dùng, nên tiền tăng nhanh hơn số điện. Nếu muốn ước số tiền tiết kiệm được khi bớt dùng một thiết bị, hãy nhân số điện bớt được với giá của bậc cao nhất trên hoá đơn tháng đó, không phải giá trung bình.
Để minh hoạ phép nhân, giả định giá bậc cao nhất là 3.000 đồng mỗi kWh. Bớt điều hoà hai giờ mỗi đêm, tức bớt khoảng 0,9 × 2 × 0,6 × 30 ≈ 32 kWh mỗi tháng, sẽ bớt khoảng 32 × 3.000 = 96.000 đồng. Con số giá là ví dụ; phần đáng nhớ là cách tính, không phải số tiền.
Những câu tự hỏi trước khi kết luận thiết bị nào "ngốn điện"
Cảm giác về điện rất dễ đánh lừa: thiết bị nóng, kêu to, có đèn sáng không nhất thiết tốn nhiều. Vài câu hỏi để kiểm cảm giác bằng con số.
- Công suất ghi trên nhãn là bao nhiêu oát? Đọc trên máy, đừng đoán.
- Mỗi ngày nó thật sự chạy bao nhiêu giờ, chạy liên tục hay ngắt quãng?
- Nhân ra số điện mỗi tháng là bao nhiêu, chiếm mấy phần của hoá đơn?
- Thiết bị chiếm phần lớn nhất có cách dùng nào bớt được giờ chạy mà không khó chịu, như tăng nhiệt độ cài đặt điều hoà lên một hai độ, dùng hẹn giờ?
- Phần nhỏ như đèn, sạc điện thoại, có đáng để mình bận tâm không, hay chỉ nên tắt khi tiện?
Ví dụ sạc điện thoại thường chỉ dùng vài oát trong vài giờ; một năm cộng lại vẫn ít hơn một đêm chạy điều hoà. Biết thứ tự lớn nhỏ giúp gia đình khỏi tranh cãi về những thứ nhỏ, và tập trung vào hai ba thiết bị chiếm phần lớn hoá đơn. Mỗi nhà một khác, nên bảng của chính nhà bạn đáng tin hơn mọi danh sách chung.
Câu hỏi thường gặp
Một số điện là bao nhiêu?
Một số điện là một kilooát giờ, viết tắt kWh: lượng điện một thiết bị công suất 1.000 oát dùng khi chạy liên tục một giờ. Thiết bị 100 oát phải chạy mười giờ mới dùng hết một số điện.
Cách tính số điện của một thiết bị thế nào?
Đổi công suất trên nhãn từ oát ra kilooát bằng cách chia 1.000, rồi nhân với số giờ chạy. Quạt 50 W chạy 8 giờ dùng 0,05 × 8 = 0,4 kWh mỗi ngày. Nhân 30 ra khoảng 12 kWh mỗi tháng.
Điều hoà một tháng tốn khoảng bao nhiêu số điện?
Tuỳ công suất, giờ dùng và tỉ lệ máy nén chạy. Ví dụ máy 900 W chạy 8 giờ mỗi đêm, máy nén chạy khoảng 60% thời gian, thì khoảng 130 kWh mỗi tháng. Ngày nắng gắt hay phòng hở, con số có thể cao hơn nhiều.
Vì sao không lấy công suất tủ lạnh nhân 24 giờ?
Vì máy nén tủ lạnh chạy ngắt quãng, không chạy liên tục. Cách tốt hơn là đọc điện năng tiêu thụ ghi trên nhãn năng lượng của tủ, thường tính theo năm, rồi chia 12 ra mỗi tháng.
Ước lượng của mình lệch nhiều so với hoá đơn thì làm sao?
Soát thiết bị bị quên như máy bơm nước, máy giặt, bàn là, hoặc giờ dùng ước quá thấp. Có thể đo riêng một thiết bị bằng cách đọc công tơ trước và sau vài giờ chỉ bật thiết bị đó. Vẫn bất thường thì liên hệ đơn vị điện lực.
Tính tiền điện có nhân thẳng số điện với một giá không?
Không, vì giá điện sinh hoạt tính theo bậc thang, phần dùng thêm thường rơi vào bậc giá cao nhất. Muốn ước tiền tiết kiệm khi bớt dùng, nhân số điện bớt được với giá bậc cao nhất trên hoá đơn tháng đó.